Dijital İletişimde Empati Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.
Ölçek Çeşidi: Uyarlama
Kategori(ler):
10 Psikoloji » 102 İletişim, Dil ve Sözel Süreçler
30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 350 Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi
40 Sosyal ve Beşeri Bilimler » 460 İletişim Bilimleri
Kaynak Türü: Bildiri Kitabı
Kaynak/Referans:
Maviş-Sevim, Ö., Leventoğlu, E., Çelebi, G., Kocadağ-Ünver, T., Canpolat-Çığ, N., & Diler, H. (2026, May 15-17). The adaptation of Digital Communication Empathy Scale (DCES) into Turkish: Validity and reliability study [Paper presentation]. Al Farabi 15th International Scientific Research and Innovation Congress, Tokat, Türkiye.
Geliştiren/Uyarlayan: Özge MAVİŞ SEVİM, Ece LEVENTOĞLU, Gönül ÇELEBİ, Tuğba KOCADAĞ ÜNVER, Neslihan CANPOLAT ÇIĞ, Hatice DİLER
Yıl: 2026
Kaynak Adı: Al Farabi 15th INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH AND INNOVATION CONGRESS FULL TEXT BOOK
Sayfa Aralığı: 253-261
Kitap Adı: Al Farabi 15th INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH AND INNOVATION CONGRESS FULL TEXT BOOK
Basım Yeri: New York
Yayınevi: Liberty Publishing House
Editör: İlhan EROĞLU, Yusuf TEMÜR
Sorumlu Yazar: Özge MAVİŞ SEVİM
İletişim: ozge.mavis@gop.edu.tr
Ölçülen Özellikler: Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik, Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans, Dijital iletişim ortamlarında empati düzeyi, Empatik öfke
Alt Boyutlar: Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik, Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke, Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans, Dijital Perspektif Alma
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Faktör 1: Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans (12 Madde): Orijinal ölçekteki Duygu Uyumu ve Sempati boyutları Türk örnekleminde birleşmiştir. Kültürümüzün yüksek empati pratikleri gereği, dijitalde birinin duygusunu hissetmekle ona üzülüp destek olma isteği tek bir refleks olarak kodlanmıştır. (Maddeler: 2, 4, 7, 10, 13, 16, 19, 23, 25, 31, 32, 35).
Faktör 2: Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke (12 Madde): Orijinal ölçekteki Empatik Öfke ve Kişisel Sıkıntı boyutları birleşmiştir. Dijital ortamlarda haksızlığa veya siber zorbalığa maruz kalan birini görmenin yarattığı içsel huzursuzluk, mağdur adına duyulan adalet temelli öfkeyle tek bir boyutta bütünleşmiştir. (Maddeler: 3, 5, 8, 12, 17, 18, 21, 22, 26, 28, 30, 36).
Faktör 3: Dijital Perspektif Alma (6 Madde): Bilişsel bir süreç olan “çevrimiçi etkileşimlerde kendini karşı tarafın yerine koyabilme” boyutu, orijinal yapısını aynen korumuştur. (Maddeler: 6, 9, 15, 24, 27, 33).
Faktör 4: Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik (6 Madde): Metin tabanlı dijital ipuçlarından ve emojilerden karşı tarafın ne hissettiğini doğru tahmin edebilme öz-algısı evrensel yapısını koruyarak ayrı bir faktör olarak ayrışmıştır. (Maddeler: 1, 11, 14, 20, 29, 34).
Örnek Maddeler
F1: 2. Çevrimiçi ortamda biri yardıma ihtiyacı olduğunu söylediğinde genelde onun için endişelenirim.
F2: 3. Çevrimiçi ortamdaki biri, bir başkasının onu incittiğini veya ona zarar verdiğini söylediğinde, onun adına sinirlenirim.
F3: 6. Çevrimiçi ortamda birine sinirlendiğimde, olaya onun bakış açısından bakmaya çalışırım.
F4: 1. Çevrimiçi ortamda biri çok az bile üzgün hissetse fark edebilirim.
Ölçek Türü: Kendini Değerlendirme
Kimlere Uygulanabilir: Öğretmen Adayları, Öğretmenlere, Üniversite Lisans Öğrencileri, Üniversite öğrencileri, Yetişkinler
Derecelendirme: 6'lı Likert Tipi Derecelendirme (1 = Kesinlikle Katılmıyorum – 6 = Kesinlikle Katılıyorum) Ölçekte 6'lı Likert tipi dereceleme (1 = Kesinlikle Katılmıyorum, 2 = Katılmıyorum, 3 = Biraz Katılmıyorum, 4 = Biraz Katılıyorum, 5 = Katılıyorum, 6 = Kesinlikle Katılıyorum) kullanılmıştır. Ölçekte nötr/kararsız ("Ne Katılıyorum Ne Katılmıyorum") seçeneğinin yer almaması, sosyal beğenirlik yanlılığını ve merkezi eğilim hatasını önlemek amacıyla tercih edilmiştir. Ölçekte ters kodlanan madde bulunmamaktadır.
Ölçek Puanlaması: Ölçekte ters kodlanan (olumsuz) madde bulunmamakta olup tüm maddeler olumlu ifadelerden oluşmakta ve düz puanlanmaktadır. 6’lı Likert tipi dereceleme (1 = Kesinlikle Katılmıyorum – 6 = Kesinlikle Katılıyorum) üzerinden puanlanan ölçme aracının genelinden (36 madde) alınabilecek en düşük puan 36, en yüksek puan ise 216’dır. Ölçeğin Türkçe formunda doğrulanan dört faktörlü yapıya göre alt boyutlardan alınabilecek puan aralıkları; 12 maddeden oluşan Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans boyutu için 12 ile 72, yine 12 maddeden oluşan Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke boyutu için 12 ile 72, 6 maddeden oluşan Dijital Perspektif Alma boyutu için 6 ile 36 ve 6 maddeden oluşan Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik boyutu için 6 ile 36 puan arasında değişmektedir. Ölçeğin genelinden veya alt boyutlarından alınan yüksek puanlar, bireylerin dijital iletişim ortamlarında daha yüksek düzeyde empati eğilimine sahip olduğunu göstermektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Dijital İletişim Empati Ölçeği’nin Türkçe formunda belirlenmiş bir kesme (kesim) puanı bulunmamaktadır; ölçme aracı hem toplam puan hem de dört alt boyut bazında sürekli bir puanlama mantığıyla değerlendirilmektedir. Katılımcıların ölçek geneli ve alt boyutlardan aldıkları puanların aritmetik ortalaması veya toplam puanları hesaplanarak değerlendirme yapılır. Puanların artışı dijital iletişimdeki empati düzeyinin yükseldiğine işaret etmektedir. Boyut bazında yapılan değerlendirmelerde; Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans alt boyutu bireyin dijital ortamda başkalarının duygularını hissetme ve destek olma eğilimini; Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke alt boyutu çevrimiçi haksızlık ve siber zorbalık durumlarında yaşanan içsel huzursuzluk ile adalet temelli koruyucu tepkiyi; Dijital Perspektif Alma alt boyutu sanal etkileşimlerde bilişsel olarak kendini karşı tarafın yerine koyabilme çabasını; Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik alt boyutu ise metin ve emojiler gibi dijital ipuçlarından karşı tarafın hislerini doğru tahmin edebilme öz-algısını yansıtmaktadır. Araştırmacılar, araştırma hedeflerine bağlı olarak dijital empatiyi ister genel bir profil (toplam puan) olarak, isterlerse bu dört alt boyut üzerinden çok yönlü ve ayrıntılı olarak değerlendirebilirler.
Çeviri Süreci: Dijital İletişim Empati Ölçeği’nin (DCES) Türkçeye uyarlama süreci kapsamında öncelikle ölçeğin geliştiricisi Dr. Andrew M. Collins ile 25-27 Şubat 2026 tarihlerinde iletişime geçilerek resmi kullanım izni alınmıştır. Dil ve kavram geçerliğini sağlamak amacıyla ölçek maddeleri, alanında yetkin üç bağımsız uzman tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Uzmanların değerlendirmeleri ve önerileri doğrultusunda oluşturulan ortak Türkçe form, daha sonra farklı iki dil uzmanı tarafından yeniden İngilizceye (geri çeviri / back-translation yöntemiyle) çevrilmiştir. Elde edilen geri çeviri formu ile ölçeğin orijinal formu anlam, kavramsal içerik ve kültürel uygunluk açısından karşılaştırılmış; maddeler arasında yüksek düzeyde anlamsal tutarlılık ve dilsel eşdeğerlik sağlandığı belirlenerek nihai Türkçe uygulama formuna dönüştürülmüştür.
Geçerlik: Dijital İletişim Empati Ölçeği’nin (DCES) Türkçe formunun yapı geçerliği, veri setinin iki bağımsız gruba ayrıldığı Split-Sample yöntemiyle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) süreçleri yürütülerek incelenmiştir. Örneklem yeterliği ve veri setinin faktörleşmeye uygunluğu doğrulandıktan sonra gerçekleştirilen AFA sonucunda, 36 maddeden oluşan dört faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu yapısal modelde, orijinal formda yer alan bilişsel boyutlar (Dijital Perspektif Alma ile Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik) evrensel niteliğini koruyarak bağımsız birer faktör olarak ayrışırken; duyuşsal nitelikteki boyutlar Türk kültürünün duyuşsal ve toplulukçu dinamikleri doğrultusunda ikişerli olarak birleşerek Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans ile Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke faktörlerini oluşturmuştur. Bağımsız ikinci grup üzerinde gerçekleştirilen DFA sonucunda dört faktörlü modelin mükemmel ve kabul edilebilir uyum indeksleri sergilediği teyit edilmiştir. Ayrıca örtük faktörler arasındaki ilişkiler, boyutların hem birbiriyle kuramsal uyum içinde olduğunu hem de bağımsız birer yapı olarak ayırt edici geçerliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.
Güvenirlik: Ölçme aracının iç tutarlılık güvenirliği, araştırmaya katılan tüm katılımcı grubu (n=633) üzerinden hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayıları ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre ölçeğin alt boyutlarına ait Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayıları; Çevrimiçi Şefkat ve Duygusal Rezonans alt boyutu için .938, Çevrimiçi Reaksiyon ve Empatik Öfke alt boyutu için .884, Dijital Perspektif Alma alt boyutu için .915 ve Algılanan Dijital Empatik İsabetlilik alt boyutu için .899 olarak bulunmuştur. Ölçeğin geneli (36 madde toplam puanı) için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı ise .955 seviyesindedir. Hesaplanan tüm katsayıların literatürde önerilen eşik değerlerin oldukça üzerinde çıkması, ölçeğin gerek alt boyutlar gerekse toplam puan düzeyinde mükemmel ve kusursuz düzeyde iç tutarlılık sergilediğini ortaya koymaktadır.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr
Orijinal Form
Orijinal Ölçek Adı: Digital Communication Empathy Scale (DCES)
Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale
Orijinal Kaynak / Referans:
Collins, A. M., Warburton, W. A., Bussey, K., & Sweller, N. (2024). Factor structure and psychometric properties of the Digital Communication Empathy Scale (DCES). International Journal of Human-Computer Studies, 183, Article 103183. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2023.103183
Orijinal Ölçek Yazarlar: Andrew M. Collins, Kay Bussey, Naomi Sweller, Wayne A. Warburton
Orijinal Ölçek Yıl: 2024
Orijinal Ölçek Kaynak Adı: International Journal of Human-Computer Studies
Orijinal Ölçek Link: https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2023.103183
Orijinal Ölçek DOI: https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2023.103183
Orijinal Ölçek Sayfa Aralığı: Article 103183
Orijinal Ölçek Geçerlik: Orijinal ölçeğin (DCES) yapı ve yapı geçerliği, iki bağımsız yetişkin örneklem üzerinde yürütülen faktör analizi ve ölçüm değişmezliği süreçleriyle incelenmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında geniş madde havuzu üzerinde gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, maddelerin kuramsal beklentilere tam uyum sağlayarak altı faktörlü bir yapı altında toplandığı belirlenmiş; her boyutu en iyi temsil eden güçlü maddeler seçilerek nihai ölçek formu oluşturulmuştur. İkinci aşamada bağımsız bir örneklem üzerinde yürütülen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), 36 maddelik modelin altı boyutlu yapısını doğrulamış ve kabul edilebilir uyum indeksleri sergilemiştir. Ayrıca ölçeğin yapı geçerliği, cinsiyet farklılıkları ve sosyal beğenirlik düzeyleri ile olan kuramsal ilişkileri incelenerek test edilmiştir. Kadınların erkeklere kıyasla daha yüksek empati düzeyleri göstermesi ve alt boyutların sosyal beğenirlikle sergilediği tutarlı örüntüler, ölçeğin genel empati kuramlarıyla yüksek uyum içinde olduğunu ve güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu ortaya koymuştur.
Orijinal Ölçek Güvenirlik: Orijinal ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, ikinci çalışma grubunda yer alan 735 yetişkin katılımcı üzerinden hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayıları ile incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre ölçeğin altı alt boyutuna ait Cronbach’s Alpha değerleri; Digital Perceived Empathic Accuracy için .90, Digital Empathic Anger için .90, Digital Emotion Match için .87, Digital Personal Distress için .83, Digital Perspective-Taking için .92 ve Digital Sympathy için .93 olarak bulunmuştur. Ölçeğin geneli (36 madde toplam skoru) için hesaplanan Cronbach’s Alpha iç tutarlılık katsayısı ise .95'tir. Elde edilen tüm katsayıların .80'in üzerinde çıkması, ölçeğin gerek alt boyutlar gerekse toplam puan düzeyinde yüksek ve mükemmel güvenirlik düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.