Kısa Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği (S-NutLit-TR)
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.
Link: https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2026.1780768/pdf
Ölçek Çeşidi: Uyarlama
Kategori(ler):
10 Psikoloji » 185 Sağlık Psikolojisi
60 Sağlık Bilimleri » 606 Halk Sağlığı » 650 Beslenme ve Diyetetik
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Makan, E., Yilmaz, S., & Gunal, A. M. (2026). Psychometric validation of the Turkish version of the Short Nutrition Literacy Scale and its association with intuitive eating and body appreciation in young adults. Frontiers in Nutrition, 13, Article 1780768. https://doi.org/10.3389/fnut.2026.1780768
Geliştiren/Uyarlayan: Ezgi Makan, Salim Yılmaz, Ahmet Murat Günal
Yıl: 2026
Kaynak Adı: Psychometric validation of the Turkish version of the short nutrition literacy scale and its association with intuitive eating and body appreciation in young adults
Dergi: Frontiers in Nutrition
Cilt: 13
Sayfa Aralığı: 1-19
DOI: https://doi.org/10.3389/fnut.2026.1780768
Sorumlu Yazar: Salim Yılmaz
İletişim: salimyilmaz142@gmail.com
Ölçülen Özellikler: beslenme okuryazarlığı
Alt Boyutlar: Bilgi Becerileri, Uzman Becerileri
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Ölçek toplam 10 maddeden oluşmaktadır (Bilgi Becerileri: 7 madde, Madde 1–7; Uzman Becerileri: 3 madde, Madde 8–10). Örnek maddeler: "Sağlıklı beslenme ile ilgili sorularım olduğunda, bu bilgileri nereden bulabileceğimi biliyorum." (Bilgi Becerileri); "Uzmanlardan beslenme tavsiyelerini takip ederim." (Uzman Becerileri).
Ölçek Türü: Öz Bildirim
Kimlere Uygulanabilir: Genç Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri
Derecelendirme: 5'li Likert. 1., 8., 9. ve 10. maddeler sıklık formatında (1 = Hiç – 5 = Her zaman); 2.–7. maddeler katılım formatında (1 = Tamamen katılmıyorum – 5 = Tamamen katılıyorum) derecelendirilir.
Ölçek Puanlaması: Puanlama madde ortalamaları üzerinden yapılır. Toplam skor için 10 maddenin, Bilgi Becerileri için 1–7. maddelerin, Uzman Becerileri için 8–10. maddelerin aritmetik ortalaması alınır; tüm puanlar 1–5 aralığında değer alır. Ölçekte ters puanlanan madde bulunmamaktadır. Yüksek puanlar daha yüksek beslenme okuryazarlığını gösterir.
Ölçek Değerlendirmesi: Toplam skor, genel beslenme okuryazarlığı düzeyinin geçerli bir göstergesidir ve tarama ile popülasyon düzeyindeki değerlendirmelerde kullanılabilir. Uzman Becerileri alt boyutu genel faktörün ötesinde anlamlı özgün varyans taşıdığından, özellikle eleştirel değerlendirme, yanlış bilgiye duyarlılık ve medya okuryazarlığı odaklı çalışmalarda toplam skora ek olarak ayrıca raporlanmalıdır. Bilgi Becerileri maddelerinin varyansı büyük ölçüde genel faktör tarafından açıklandığından, bu alt boyutun tek başına değil toplam skorla birlikte yorumlanması önerilir. Ölçeğin belirlenmiş bir kesme puanı yoktur.
Çeviri Süreci: Ölçeğin Türkçeye uyarlanması için orijinal ölçek geliştiricilerinden e-posta yoluyla izin alınmıştır. Uyarlama süreci, Beaton ve arkadaşlarının (2000) kültürlerarası ölçek uyarlama rehberi doğrultusunda üç aşamada yürütülmüştür: ileri-geri çeviri, uzman paneli değerlendirmesi ve pilot uygulama. İlk aşamada ölçek, iki bağımsız çift dilli çevirmen tarafından İngilizceden Türkçeye çevrilmiş; çeviriler tek bir metinde birleştirilmiş ve orijinal formu görmeyen iki bağımsız çevirmen tarafından İngilizceye geri çevrilmiştir. Orijinal form ile geri çeviri arasındaki farklılıklar araştırma ekibi tarafından tartışılarak giderilmiştir. İkinci aşamada 8 uzman çeviri yeterliliğini 4'lü derecelendirme üzerinden değerlendirmiş (Fleiss Kappa κ = 0.47, p < 0.001; olumlu değerlendirme oranı %95.5) ve uzman görüşleri doğrultusunda sürdürülebilir beslenmeye ilişkin 4. madde revize edilmiştir. Ardından 17 uzman maddelerin anlaşılırlığını 5'li derecelendirme üzerinden değerlendirmiş; Lawshe yöntemiyle hesaplanan kapsam geçerlik oranları (CVR) 0.65–1.00 aralığında, kapsam geçerlik indeksi (CVI) 0.93 olarak bulunmuştur. Üçüncü aşamada hedef gruptan 22 genç yetişkinle pilot uygulama gerçekleştirilmiş; madde-toplam korelasyonları 0.54–0.96 aralığında bulunmuş ve ek revizyon gerekmemiştir. Kültürel uyarlama kapsamında, orijinal ölçekteki "Flaman Yemek Üçgeni" ifadesi Türkiye bağlamına uygun olarak "Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER)" ile değiştirilmiş; ancak bu madde (orijinal 7. madde), ana çalışmadaki psikometrik analizler (düşük madde-toplam korelasyonu ve düşük bootstrap kararlılığı) sonucunda ölçekten çıkarılmış ve nihai Türkçe form 10 madde olarak yapılandırılmıştır.
Geçerlik: Yapı geçerliği Keşfedici Grafik Analizi (EGA), doğrulayıcı faktör analizi ve bifaktör modelleme ile incelenmiştir (N = 367). Orijinal ölçekteki ulusal beslenme rehberi bilgisine ilişkin 7. madde; düşük madde-toplam korelasyonu (r = 0.32) ve kritik düzeyde düşük bootstrap kararlılığı (%33.3) nedeniyle çıkarılmış, kalan 10 madde yeniden numaralandırılmıştır. Nihai bifaktör model (Genel Faktör + Uzman Becerileri spesifik faktörü) mükemmel uyum göstermiştir (CFI = 0.997, TLI = 0.996, RMSEA = 0.062, SRMR = 0.043; ECV = 0.752). Yapı, eğilim skoru eşleştirmesiyle oluşturulan bağımsız alt örneklemlerde (nEFA = 170, nCFA = 170) çapraz doğrulanmıştır. Cinsiyet ve BKİ grupları arasında skaler ölçme değişmezliği sağlanmıştır. İçerik geçerliği kapsamında CVR değerleri 0.65–1.00, CVI = 0.93 olarak bulunmuştur. Yakınsak geçerlik kapsamında toplam skor, Sezgisel Yeme Ölçeği-2 (r = 0.416, p < 0.001) ve Beden Memnuniyeti Ölçeği (r = 0.236, p < 0.001) ile pozitif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Bilinen gruplar geçerliği kapsamında, beslenme eğitimi almış bireyler ve tıbbi beslenme tedavisi deneyimi olan bireyler anlamlı olarak daha yüksek puan almıştır.
Güvenirlik: Cronbach alfa katsayıları toplam ölçek için 0.88, Bilgi Becerileri için 0.90, Uzman Becerileri için 0.82'dir. Ordinal alfa değerleri Genel Faktör için 0.900, Uzman Becerileri için 0.854'tür. Bifaktör temelli güvenirlik göstergeleri: omega (Genel) = 0.771, omega (Uzman) = 0.692; omega hierarchical (ωh) = 0.493; AVE (Genel) = 0.647, AVE (Uzman) = 0.542; H indeksi (Genel) = 0.942, H (Uzman) = 0.808.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr
Orijinal Form
Orijinal Ölçek Adı: Short Nutrition Literacy Scale (S-NutLit)
Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale
Orijinal Kaynak / Referans:
Vrinten, J., Van Royen, K., Pabian, S., De Backer, C., & Matthys, C. (2023). Development and validation of a Short Nutrition Literacy Scale for young adults. Frontiers in Nutrition, 10, Article 1008971. https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1008971
Orijinal Ölçek Yazarlar: Charlotte De Backer, Christophe Matthys, Jules Vrinten, Kathleen Van Royen, Sara Pabian
Orijinal Ölçek Yıl: 2023
Orijinal Ölçek Kaynak Adı: Development and validation of a short nutrition literacy scale for young adults
Orijinal Ölçek Link: https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2023.1008971/pdf
Orijinal Ölçek DOI: https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1008971
Orijinal Ölçek Dergi: Frontiers in Nutrition
Orijinal Ölçek Cilt: 10
Orijinal Ölçek Sayfa Aralığı: 1–10
Orijinal Ölçek Geçerlik: Ölçek altı aşamalı bir geliştirme sürecinin ürünüdür: madde havuzu oluşturma (53 madde), uzman değerlendirmeleri, bilişsel görüşmeler, ön test, geçerlik anketi ve iki hafta arayla uygulanan test-tekrar test anketi. İçerik geçerliği 16 uzmanın değerlendirmesiyle incelenmiş ve ölçek düzeyinde içerik geçerlik indeksi 0.90 olarak hesaplanmıştır; görünüş geçerliği ve okunabilirlik, hedef gruptan 12 genç yetişkinle yapılan bilişsel görüşmelerle değerlendirilmiştir. Ön test (n = 101) sonrasında madde sayısı azaltılmıştır. Geçerlik anketinde (n = 300; 18–25 yaş) promax rotasyonlu açımlayıcı faktör analizi (KMO = 0.83; Bartlett testi p < 0.001) iki faktörlü 11 maddelik yapıyı ortaya koymuştur (Bilgi Becerileri: 8 madde; Uzman Becerileri: 3 madde; açıklanan toplam varyans %44.3; alt boyutlar arası korelasyon r = 0.20, p < 0.001). Yakınsak geçerlik kapsamında ölçek; sağlık okuryazarlığı (HLS-EU-Q16; r = 0.27, p < 0.001), genel okuryazarlık ve sayısal beceriler (NVS-D; rs = 0.12, p = 0.046) ve eğitim düzeyi (rs = 0.13, p = 0.025) ile pozitif yönde anlamlı ilişki göstermiştir. Sağlık veya beslenme alanında eğitim alan ya da çalışan katılımcılar, ölçeğin tamamından ve her iki alt boyutundan anlamlı olarak daha yüksek puan almıştır.
Orijinal Ölçek Güvenirlik: İç tutarlılık katsayıları (Cronbach alfa) ölçeğin tamamı için 0.80, Bilgi Becerileri alt boyutu için 0.83, Uzman Becerileri alt boyutu için 0.79 olarak raporlanmıştır. İki hafta arayla yapılan test-tekrar test değerlendirmesinde (n = 92) sınıf içi korelasyon katsayıları (ICC) ölçeğin tamamı için 0.74 (%95 GA: 0.61–0.83), Bilgi Becerileri için 0.79 (%95 GA: 0.69–0.86) ve Uzman Becerileri için 0.61 (%95 GA: 0.42–0.75) bulunmuştur (tümü p < 0.001).