Ateist/Deist/Agnostikler İçin Dinî İnançtan Uzaklaşma Nedenleri Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.
Link: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5299403
Ölçek Çeşidi: Geliştirme
Kategori(ler):
10 Psikoloji » 175 Dini İnançlar, Maneviyat, Manevi Gelişim/Danışmanlık
40 Sosyal ve Beşeri Bilimler » 415 Sosyoloji » 490 İlahiyat
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Doğan, E. (2025). Türkiye’de din dışı inançların yükselişinin sebepleri: Keşfedici sıralı karma yöntem araştırması. Habitus Toplumbilim Dergisi, Toplumsal Tedkikler, 1-52.https://doi.org/10.62156/habitus.1796679
Geliştiren/Uyarlayan: Emre Doğan
Yıl: 2025
Kaynak Adı: Türkiye’de Din Dışı İnançların Yükselişinin Sebepleri: Keşfedici Sıralı Karma Yöntem Araştırması
Dergi: Habitus Toplumbilim Dergisi
Sayı: Toplumsal Tedkikler
Sayfa Aralığı: 1-52
DOI: https://doi.org/10.62156/habitus.1796679
Sorumlu Yazar: Emre Doğan
İletişim: emredogan1990@gmail.com
Ölçülen Özellikler: Dini Terk Etme Nedenleri
Alt Boyutlar: Dine İnanılan Dönemdeki Dini Pratikler, Dini ve Siyasi Otorite Kaynaklı Nedenler, Dinlere Karşı Tutum, Sosyal ve İnternet Medya Kaynaklı Nedenler
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Ölçekte toplam 26 madde bulunmaktadır.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce ibadetleri yerine getirirdim.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce 5 vakit namaz kılardım.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce dindar bir inanca sahiptim.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce Ramazan ayında oruç tutardım.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce Cuma namazlarını kılardım.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce Kuranı Arapça okurdum.
Ateist/Deist/Agnostik olmadan önce, Allah'a/Tanrı'ya dua ederdim.
Ailemden dini eğitim aldım.
Din adamlarının olumsuz davranışları, dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Dini kurumlar (Diyanet, Kuran kursları vs.) dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Dinin siyasal amaçlarla araçsallaştırılması, benim dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Dindar insanların tavır ve davranışları dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Kendisini dindar olarak tanımlayan kişilerin olumsuz davranışları dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
İktidar partisinin politikaları dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Sosyal meyda, dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
İnternet, dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Dijital platformlarda karşılaştığım eleştirel ve bilimsel içerikler, dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu
Dünya’da yer alan kötüklerin karşılıksız kalması dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Dünya’da masumların çektiği acılar dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Adaletsizliklere maruz kalmam dini inançlardan uzaklaşmamda etkili oldu.
Bana göre, dinin emir ve yasakları çağa uygun değildir.
Dinin emir ve yasakları mantığıma uymaz.
Dinin emir ve yasaklarını baskıcı bir yapıda buluyorum.
Bana göre, dinin emir ve yasakları bilim dışıdır.
Dinin emirlerinin mantıksız gelmesi dini inançlardan uzaklaşılmasında etkilidir
Eğitim seviyesi arttıkça, dinlere olan inanç azalmaktadır.
Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği
Kimlere Uygulanabilir: 17 yaş üstü yetişkinler
Derecelendirme: 5’li Likert (1: Kesinlikle Katılmıyorum 2: Katılmıyorum 3: Orta Düzeyde Katılıyorum 4: Katılıyorum 5: Kesinlikle Katılıyorum)
Ölçek Puanlaması: Her faktörde her alan maddeler toplanarak ortalama alınır. Ölçekteki faktörlerde alınabilecek puan 1 ile 5 arasında değişmektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Ölçekte yer alan puanlar betimsel olarak puanlama yapılarak değerlendirilebilir. T testi veya Anova testleri gibi yöntemlerle grup değişkenleri üzerinde değerlendirme yapılabilir.
Geçerlik: eliştirilmek ve kullanılmak istenen bu araştırmadaki ölçek için öncelikle açımlayıcı faktör analizi yapılmış ve güvenirliğin tespiti için Cronbach’s Alpha yöntemi kullanılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi ile ortak yapıyı ölçen maddelerin ne derece bulundukları yapıda geçerli oldukları tespit edilmiştir. Ölçekte geçerli yapıda yer alan maddelerle uygun olanlar ölçeğe dahil edilirken, faktör yükü olarak yeterli sonucu vermeyen maddeler ölçekten çıkartılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi ile ortaya koyulan ölçeğin kullanılabilmesi için doğrulayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi ile oluşturulan yapının test edilmesi ve doğrulanması amaçlanır (Büyüköztürk 2002: 472). Yapılan bu işlem ile açımlayıcı faktör analizi ile ortaya koyulan ölçeğin geçerlilik düzeyinin doğrulanması belirlenmeye çalışılmıştır. Faktör analizinde türetme yöntemi olarak Varimax rotasyonlu bileşenler yönteminden yararlanmılmıştır. Faktör yükleri için yine örneklem yeterliliğinin tespit edilmesi adına
Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği ölçütü incelenmiştir. KMO değeri 0,837 olarak bulunmuştur ve yeterliliğin çok iyi olduğu görülmektedirÖlçekte yer alan verilerin çoklu normal dağılımda olduğunun belirlenmesine yönelik olarak Barlett’s üresellik testi sonucu (x2=3519,032; P= 0), verilerin faktör analizini uygulamak için yeterli bir kanıt sağladığını göstermektedir. Faktör analizi uygulanmasıyla yeterli yüke sahip olmayan (0,30 altı) 14 madde ölçekten çıkartılarak en iyi model oluşturulmuştur. Oluşturulan en ideal modelde verilerin 5 faktör altında toplandığı görülmüştür. Bu faktörler toplam varyansın %70,86’sını açıklamaktadır. Faktör yüklerinin kabul edien 0.30’un çok üzerinde yer aldıkları belirlenmiştir (Yaşlıoğlu 2017: 75). Modelde yer alan verilerin güvenirliğini kabul etmek için Cronbach’s Alpha yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz sonucuna göre (α = 0,814) kabul edilen güvenirlik değerinin elde edildiği tespit edilmiştir (Kartal ve Dirlik 2016). Ölçek maddelerinin faktör yükleri ve diğer sonuçlar tablo üzerinde gösterilmiştir. açımlayıcı faktör analizi ile birlikte madde sayısı 26’ya düşürülmüştir. Ölçeğin açımlayıcı faktör analizi sonucunda geçerlilik ve güvenilirlik için uygun olduğu belirlenmiştir. Ölçekte ortaya çıkan faktörler, bireylerin dinle ve inançla olan ilişkilerini farklı boyutlarıyla ele almaktadır. Birinci faktör (F1), kişinin geçmişteki dini pratiklerini ve deneyimlerini yansıtarak, bireyin dini yaşantısının temellerini anlamayı amaçlamaktadır. İkinci faktör (F2), dini ve siyasi otoritelerden kaynaklanan etkileri inceleyerek, bireylerin inançlarını şekillendiren dışsal baskı ve yönlendirmeleri ortaya koymaktadır. Üçüncü faktör (F3), sosyal ve internet medyasının bireylerin dini algı ve tutumları üzerindeki etkilerini kapsamaktadır; böylece modern iletişim araçlarının rolü değerlendirilmektedir. Dördüncü faktör (F4), kötülük problemi gibi ahlaki ve varoluşsal sorgulamaları ele alarak, bireylerin inançlarını sorgulama süreçlerini anlamaya çalışmaktadır. Beşinci faktör (F5) ise bireylerin dinlere karşı geliştirdikleri tutumları ve eleştirel yaklaşımlarını ortaya koyarak, din dışı inanışlara yönelimlerini açıklamaya katkı sağlamaktadır. Doğrulayıcı faktör analizini gerçekleştirmek üzere veri seti SPSS Amos programına aktarılmıştır. 5 Faktörden oluşan 26 maddelik ölçek oluşturulan model ile test edilmiştir. Yapılan ilk test ile modelin uyum indekslerinin istenilen düzeyde olmadığı görülmüştür. Standartlaştırılmış Regresyon Ağırlıkları (Standardized Regression Weights) incelendiğinde (P31) “Eğitim seviyesi arttıkça, dinlere olan inanç azalmaktadır”, dışındaki tüm maddelerin 0.70’e yakın olduğu görülmüştür. (P31) maddesinin ise istenilen seviyenin çok altında (0,174) olduyu belirlenmiştir. Modifikasyon indeksleri (MI = 30.44), (P37) ve (p38) maddelerinin hata varyansları arasında yüksek düzeyde ilişki olduğunu gösteriştir. İçerik benzerliği nedeniyle her iki maddenin “dindar bireylerin olumsuz davranışlarının inançtan uzaklaşmadaki etkisi” temasını ölçtüğü görülmüştür. Bu örtüşme, ölçüm fazlalığı (redundancy) yaratarak modelin uyumunu olumsuz etkilemiştir. Modelin geçerliliği ve sadeliğini korumak amacıyla (P37) maddesi modelden çıkarılmıştır. Uyum indeks seviyelerinin ve doğrulayıcı faktör analizinin sağlanması için bu maddeler (P31 ve P37) ölçekten çıkartılarak tekrar test gerçekleştirilmiştir. İlgili maddeler ölçekten çıkartıldıktan sonra ortaya konan modelde Standartlaştırılmış Regresyon Ağırlıklarının uygun olduğu belirlenmiştir. Modelin uyum indeksinin iyiliğini arttırmak için (e5-e4), (e14-e10), (e14-e9),(e17-e19) maddeleri arasında koveryanslar oluşturulmuştur
Güvenirlik: Modelde yer alan verilerin güvenirliğini kabul etmek için Cronbach’s Alpha yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz sonucuna göre (α = 0,814) kabul edilen güvenirlik değerinin elde edildiği tespit edilmiştir.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr