Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme Becerisi Ölçeği (TÜJMED)
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.
Ölçek Çeşidi: Geliştirme
Kategori(ler):
10 Psikoloji » Sosyal Bilimler
30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 366 Coğrafya Eğitimi » 374 Sosyal Bilgiler Eğitimi
Kaynak Türü: Kitap Bölümü
Kaynak/Referans:
Ünal, M. (2025). Türkiye jeopolitiğinde mekânsal düşünme (TÜJMED) ölçeği geliştirme çalışması. K. Baş (Ed.), Sosyal bilgiler eğitimi: Alanında uluslararası derleme, araştırma ve çalışmalar içinde (ss. 119–138). Serüven Yayınevi.
ISBN: 978-625-8559-84-2
Geliştiren/Uyarlayan: Mehmet ÜNAL
Yıl: 2025
Kaynak Adı: Türkiye jeopolitiğinde mekânsal düşünme (TÜJMED) ölçeği geliştirme çalışması
Sayfa Aralığı: 119-138
Kitap Adı: Sosyal bilgiler eğitimi: alanında uluslararası derleme, araştırma ve çalışmalar
Kaçıncı Baskı: 1. Baskı
Basım Yeri: Ankara
Yayınevi: Serüven Yayınevi
Editör: Kenan BAŞ
Sorumlu Yazar: Mehmet Ünal
İletişim: munal@bartin.edu.tr
Ölçülen Özellikler: Coğrafya, Coğrafya Becerileri, Coğrafya Okuryazarlığı, Jeopolitik, Mekânsal Düşünme
Alt Boyutlar: Konum Algılama, Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama, Mekânları Karşılaştırma, Mekânsal Bağlantıları Çözümleme, Mekânsal Etkiyi Sorgulama
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Ölçek toplam 29 maddeden oluşmaktadır.
Örnek maddeler:
1. Türkiye’nin matematik konumunu belirlerim.
12. Türkiye’nin coğrafi koşullarını jeopolitik önem açısından değerlendiririm.
16. Türkiye’nin diğer ülkelerle olan siyasi ilişkilerini jeopolitik bağlamda açıklarım.
21. Türkiye’nin jeopolitik konum özelliklerinin diğer ülkeler üzerindeki etkisini değerlendiririm.
25. Dünyadaki çatışma bölgelerini (Kafkaslar, Orta Asya, Orta Doğu gibi) Türkiye’nin jeopolitik önemi açısından değerlendiririm.
Ölçek Türü: Beceri Ölçme
Kimlere Uygulanabilir: Aday Öğretmenler, Öğretmenler, Ortaöğretim öğrencileri, Üniversite Öğrencileri ve Yetişkinler
Derecelendirme: Likert: 5=Tamamen katılıyorum, 4=Katılıyorum, 3=Kararsızım, 2=Katılmıyorum, 1=Hiç katılmıyorum
Ölçek Puanlaması: Ölçekte ters madde yoktur.
Ölçekten en az 29, en fazla 145 puan alınabilir.
Ölçek Değerlendirmesi: Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği’nin alt boyutları:
- Konum Algılama boyutunda 4 madde (1, 2, 3, 4. maddeler),
- Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama boyutunda 8 madde (5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12. maddeler),
- Mekânsal Bağlantıları Çözümleme boyutunda 6 madde (13, 14, 15, 16, 17, 18. maddeler),
- Mekânsal Etkiyi Sorgulama boyutunda 3 madde (19, 20, 21. maddeler) ve
- Mekânları Karşılaştırma boyutunda 8 madde (22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29. maddeler) olmak üzere toplam 29 maddeden oluşmuştur.
Geçerlik: Ölçek Geliştirme, Geçerlik ve Güvenirlik Hakkında Kısa Açıklamalar:
Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği maddeleri yazımında; K12 Beceriler Çerçevesi’nde (2025) yer alan mekânsal düşünme becerisi bileşenleri (Konum Algılama, Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama, Mekânsal Bağlantıları Çözümleme, Mekânsal Etkiyi Sorgulama, Mekânları Karşılaştırma) ve Türkiye jeopolitiği konusu dikkate alınmıştır. Türkiye jeopolitiğinin içeriği dikkate alınarak mekânsal düşünme becerisinin beş bileşeni özelinde uzman görüşü ve iş birliği ile maddeler hazırlanmıştır. Taslak ölçek madde havuzunda 5’li likert tipinde (5=Tamamen katılıyorum, 4=Katılıyorum, 3=Kararsızım, 2=Katılmıyorum, 1=Hiç katılmıyorum) 31 maddeye yer verilmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda, temel alınan mekânsal düşünme becerisi bileşenlerine uygun olarak beş boyutlu ve 29 maddeli geçerli ve güvenilir bir ölçek elde edilmiştir.
Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği’nin doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarından elde edilen verilerle uyum indeksleri karşılaştırmasında modelin anlamlı, iyi ve kabul edilebilir değerlere sahip olduğu görülmüş (χ2 = 1031.749; sd = 363; p = .000; χ2/sd = 2.842; SRMR = .0498; RMSEA = 0.073; CFI = .911; TLI = .901; IFI = .912) olup geçerli ve güvenilir bir ölçek (beş alt boyutlu ve 29 maddeli) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği’nin faktör yükleri 0.426 – 0.772 arasında değişmektedir.
Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği’nin Konum Algılama boyutunda güvenirlik 0.758; Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama boyutunda güvenirlik 0.900; Mekânsal Bağlantıları Çözümleme boyutunda güvenirlik 0.936; Mekânsal Etkiyi Sorgulama boyutunda güvenirlik 0.782; Mekânları Karşılaştırma boyutunda güvenirlik 0.924; ve 29 maddeli ölçeğin toplamında güvenirlik 0.955 bulunmuştur. Ölçeğin açıkladığı toplam varyans oranı %70.469’dur. Ölçek varyansının; Mekânları Karşılaştırma boyutu % 44.712’sini, Mekânsal Bağlantıları Çözümleme boyutu %10.517’sini, Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama boyutu %7.277’sini, Konum Algılama boyutu %4.5’ini ve Mekânsal Etkiyi Sorgulama boyutu % 3.464’ünü açıklamaktadır. Ölçek beş boyutlu ve 29 maddeli bütüncül kullanılabileceği gibi, her boyut tek başına da kullanılabilir. Ölçekte ters madde bulunmamaktadır.
Güvenirlik: Türkiye Jeopolitiğinde Mekânsal Düşünme (TÜJMED) Ölçeği’nin Konum Algılama boyutunda güvenirlik 0.758; Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama boyutunda güvenirlik 0.900; Mekânsal Bağlantıları Çözümleme boyutunda güvenirlik 0.936; Mekânsal Etkiyi Sorgulama boyutunda güvenirlik 0.782; Mekânları Karşılaştırma boyutunda güvenirlik 0.924; ve 29 maddeli ölçeğin toplamında güvenirlik 0.955 bulunmuştur. Ölçeğin açıkladığı toplam varyans oranı %70.469’dur. Ölçek varyansının; Mekânları Karşılaştırma boyutu % 44.712’sini, Mekânsal Bağlantıları Çözümleme boyutu %10.517’sini, Mekânın Coğrafi Koşullarını Tanımlama boyutu %7.277’sini, Konum Algılama boyutu %4.5’ini ve Mekânsal Etkiyi Sorgulama boyutu % 3.464’ünü açıklamaktadır. Ölçek beş boyutlu ve 29 maddeli bütüncül kullanılabileceği gibi, her boyut tek başına da kullanılabilir. Ölçekte ters madde bulunmamaktadır.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr