Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.

---

---

Link: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5076166

---

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

---

Kategori(ler):

10 Psikoloji » 101 Bilişsel Süreçler, Bellek ve Karar Verme » 130 Duygu Durumu, Duygusal Tepkiler ve Motivasyon » 180 Siber Psikoloji

---

Kaynak Türü: Makale

---

Kaynak/Referans:

Tiring, O., & İslamoğlu, E. (2026). Adaptation study of the Problematic ChatGPT Use Scale into Turkish. Hacettepe University Journal of Education, 41(2), 360–370. https://doi.org/10.16986/hunefd.1747472

---

Geliştiren/Uyarlayan: Okan Tiring, Ebrucan İslamoğlu

---

Yıl: 2026

---

Kaynak Adı: Problemli ChatGPT Kullanımı Ölçeğinin Adaptation Study of the Problematic ChatGPT Use Scale into Turkish (Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması)

---

Dergi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi

---

Cilt: 41

---

Sayı: 2

---

Sayfa Aralığı: 360-370

---

DOI: https://doi.org/10.16986/hunefd.1747472

---

Sorumlu Yazar: Ebrucan İslamoğlu

---

İletişim: okantiring4@gmail.com

---

Ölçülen Özellikler: Problemli ChatGPT Kullanımı

---

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: 2. Başlangıçta kullanma niyetim olmasa bile kendimi sık sık ChatGPT’yi açarken buluyorum.

5. ChatGPT kullanımımı azaltmaya çalıştım, ancak başarılı olamadım.

Madde Sayısı: 11

---

Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği

---

Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üstü bireylere

---

Derecelendirme: 1 = hiç katılmıyorum - 2 = katılmıyorum - 3 = katılıyorum - 4 = tamamen katılıyorum

---

Ölçek Puanlaması: Ölçekten alınacak puanlar 11 ile 44 arasında değişmektedir.

Ters madde bulunmamaktadır.

---

Ölçek Değerlendirmesi: Ölçekte puanlar arttıkça problemli ChatGPT kullanım düzeyi artmaktadır.

---

Çeviri Süreci: Bu çalışmada, Problemli ChatGPT Kullanımı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması süreci uluslararası ölçek uyarlama standartlarına uygun olarak yürütülmüştür. İlk aşamada ileri–geri çeviri (forward–backward translation) yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda, psikolojik terminolojiye hâkim ve her iki dile de akıcı şekilde sahip beş bağımsız iki dilli uzman tarafından ölçek maddeleri İngilizceden Türkçeye çevrilmiştir. Elde edilen çeviriler karşılaştırılarak bir uzlaşı ekibi tarafından tek bir ön Türkçe form oluşturulmuştur.

Daha sonra bu ön form, orijinal ölçeği bilmeyen farklı beş iki dilli uzman tarafından yeniden İngilizceye çevrilmiştir. İleri ve geri çeviri sonuçları, alanında uzman üç akademisyenden oluşan bir uzman paneli tarafından semantik eşdeğerlik, kavramsal tutarlılık ve kültürel uygunluk açısından değerlendirilmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda gerekli görülen maddelerde küçük dilsel düzenlemeler yapılmıştır.

Uyarlanan formun anlaşılabilirliğini ve uygunluğunu değerlendirmek amacıyla 20 katılımcı ile bilişsel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerde maddelerin açıklığı, anlaşılabilirliği ve algılanan uygunluğu incelenmiş; elde edilen geri bildirimler doğrultusunda bazı ifadelerde küçük düzeltmeler yapılmıştır.

Son aşamada, ölçek maddelerinin işleyişini test etmek amacıyla pilot uygulama gerçekleştirilmiştir. Pilot çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda ölçeğin uygun şekilde çalıştığı görülmüş ve ana veri toplama sürecine geçilmiştir.

---

Geçerlik: Bu çalışmada, Problemli ChatGPT Kullanımı Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerliği çok yönlü olarak incelenmiştir. Öncelikle yapı geçerliği kapsamında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. AFA sonuçlarına göre ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu ve bu yapının toplam varyansın %56.14’ünü açıkladığı belirlenmiştir. Maddelere ait faktör yüklerinin 0.52 ile 0.87 arasında değiştiği görülmüş olup bu değerler kabul edilebilir düzeydedir. Ayrıca Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.914 olarak bulunmuş ve Bartlett Küresellik Testi anlamlı çıkmıştır (χ² = 2319.736, df = 55, p < .001), bu da verilerin faktör analizine uygun olduğunu göstermektedir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları incelendiğinde, model uyum indekslerinin CFI = 0.819, TLI = 0.774, RMSEA = 0.178 ve SRMR = 0.107 olduğu belirlenmiştir. Bu değerler model uyumunun zayıf-orta düzeyde olduğunu göstermekle birlikte, tek faktörlü yapının genel olarak doğrulandığı ifade edilebilir.

Yakınsak geçerlik açısından incelendiğinde, Ortalama Açıklanan Varyans (AVE) değerinin 0.561 olduğu ve bu değerin önerilen .50 eşik değerinin üzerinde olduğu görülmektedir. Ayrıca Bileşik Güvenirlik (CR) değeri 0.932 olarak bulunmuş olup, bu durum ölçeğin yeterli düzeyde yakınsak geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrışan geçerlik ise Fornell ve Larcker kriterleri ile değerlendirilmiş ve AVE değerlerinin değişkenler arası korelasyonlardan yüksek olması, ayrıca HTMT değerlerinin 0.90’ın altında (0.509) olması, ölçeğin ayrışan geçerliğinin sağlandığını göstermektedir.

Son olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında Problemli ChatGPT Kullanımı Ölçeği ile Yapay Zekâ Bağımlılığı Ölçeği arasındaki ilişki incelenmiş ve iki ölçek arasında pozitif, orta düzeyde ve anlamlı bir ilişki (r = 0.517, p < .001) bulunmuştur. Bu bulgu, ölçülen yapının kuramsal olarak ilişkili bir yapı ile tutarlı olduğunu ve ölçüt geçerliğinin sağlandığını göstermektedir.

---

Güvenirlik: Bu çalışmada Problemli ChatGPT Kullanımı Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirliği, iç tutarlılık, madde analizi ve bileşik güvenirlik kapsamında incelenmiştir.

Öncelikle, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı .91 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçmede tutarlı olduğunu göstermektedir.

Madde analizi sonuçlarına göre, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının 0.493 ile 0.788 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu değerlerin .30’un üzerinde olması, tüm maddelerin ölçtüğü yapıya anlamlı katkı sağladığını ve ayırt ediciliklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir. Ayrıca herhangi bir maddenin çıkarılması durumunda Cronbach’s Alpha değerinde anlamlı bir artış gözlenmemiştir; bu durum tüm maddelerin ölçek bütünlüğüne katkı sağladığını ortaya koymaktadır (bkz. Tablo 4, s. 365).

Ölçeğin güvenirliği ayrıca bileşik güvenirlik (Composite Reliability, CR) ile de değerlendirilmiş ve CR değeri 0.932 olarak hesaplanmıştır. Bu değerin .70’in üzerinde olması, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Son olarak, ölçeğin varyans açıklama gücü incelendiğinde toplam varyansın %56.14’ünün açıklandığı görülmektedir. Bu oran, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini desteklemektedir.

---

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr