Fertiliteyi Geliştirmede Sağlıklı Yaşam Davranışları Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının bilimsel araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazara araştırmanın amacı ile bilgi notu içeren bir e-posta gönderilerek izin alınması zorunludur.
Link: https://link.springer.com/article/10.1007/s12144-024-07128-5
Ölçek Çeşidi: Geliştirme
Kategori(ler):
10 Psikoloji » 140 Kişilerarası İlişkiler
60 Sağlık Bilimleri » 640 Hemşirelik » 646 Doğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Bilgiç, D., Tokat, M. A., Özöztürk, S., & Yanık, F. (2024). Fertility Healthy Lifestyle Assessment Scale: Development and psychometric study in Turkish women and men. Current Psychology, 43, 37113–37122. https://doi.org/10.1007/s12144-024-07128-5
Geliştiren/Uyarlayan: Dilek Bilgic, Merlinda Aluş Tokat, Sevcan Özöztürk, Figen Yanık
Yıl: 2024
Kaynak Adı: Fertility healthy lifestyle assessment scale: development and psychometric study in Turkish women and men
Dergi: Current Psychology
Cilt: Volume 43
Sayı: 43
Sayfa Aralığı: Pages 37113–37122
DOI: https://doi.org/10.1007/s12144-024-07128-5
Sorumlu Yazar: Figen YANIK
İletişim: figen.satkan@gmail.com
Ölçülen Özellikler: Doğurganlık, İnfertilite, Psikometri, Sağlıklı yaşam tarzı
Alt Boyutlar: Beslenme, Duygusal iyilik hali, Fiziksel Aktivite, Giyim/Hijyen, Spiritüalite, Teknoloji Kullanımı, Uyku
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: 2022 yılında Dilek Bilgiç, Merlinda Aluş Tokat, Sevcan Özöztürk ve Figen Yanık tarafından Türkçe geliştirilen ve geçerliliği güvenirliği yapılan “Fertiliteyi Geliştirmede Sağlıklı Yaşam Davranışları Ölçeği ‘ni kullanmanızdan memnuniyet duyacağız.
Doç. Dr. Dilek Bilgiç
Prof. Dr. Merlinda Aluş Tokat,
Dr. Sevcan Özöztürk
Arş. Gör. Figen Yanık
FERTİLİTEYİ GELİŞTİRMEDE SAĞLIKLI YAŞAM DAVRANIŞLARI ÖLÇEĞİ
Bu ölçek kadınlarda ve erkeklerde doğurganlığı iyileştirmeye katkıda bulunan sağlıklı yaşam tarzlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilen 46 maddelik bir ölçektir. Yedi alt boyuttan oluşmuştur ve 5’li Likert tipinde bir ölçektir. (1- kesinlikle katılmıyorum, 2- katılmıyorum, 3- kararsızım, 4- katılıyorum ve 5- kesinlikle katılıyorum). Ölçekten elde edilen en düşük puan 46, en yüksek puan 230 dur. Toplam ölçekten ve alt boyutlarından elde edilen yüksek puanlar, bireylerin daha sağlıklı fertilite ile ilişkili bir yaşam tarzına sahip olduğunu göstermektedir.
Ölçek alt boyutları ve maddeleri aşağıda verilmiştir.
1-Duygusal İyilik Hali alt boyutu 6 maddeden oluşmaktadır (1, 2, 3, 4, 5, 6)
2-Fiziksel Aktivite alt boyutu 4 maddeden oluşmaktadır (7, 8, 9, 10),
3-Uyku alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19),
4-Beslenme alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28),
5-Giyim/Hijyen alt boyutu 5 maddeden oluşmaktadır (29, 30, 31, 32, 33),
6-Teknoloji Kullanımı alt boyutu 4 maddeden oluşmaktadır (34, 35, 36, 37)
7-Spiritüalite alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46).
Ölçekte ters puanlı maddeler de bulunmaktadır (1, 6, 7, 12, 13, 14, 21, 23, 24, 28, 32, 35, 36, 37, 41). Ters puanlanan maddeler ayrıca ölçekte “ * ” şeklinde işaretlenmiştir.
Fertiliteyi Geliştirmede Sağlıklı Yaşam Davranışları Ölçeği aşağıda yer almaktadır.
ATIF İÇİN KAYNAK:
Bilgiç, D., Tokat, M.A., Özöztürk, S. et al. Fertility healthy lifestyle assessment scale: development and psychometric study in Turkish women and men. Curr Psychol (2024). https://doi.org/10.1007/s12144-024-07128-5.
FERTİLİTEYİ GELİŞTİRMEDE SAĞLIKLI YAŞAM DAVRANIŞLARI ÖLÇEĞİ
Aşağıda fertiliteyi (doğurganlık) geliştirmede sağlıklı yaşam davranışlarınızı belirlemeye yönelik maddelere yer verilmiştir. Sizden maddeleri okuduktan sonra, maddelere ilişkin durumunuza uygun seçeneği işaretlemeniz istenmektedir. Lütfen seçenekleri “Çocuk sahibi olma sürecinde/Çocuk sahibi olabilmek için” ifadesini dikkate alarak okuyup cevaplayınız ve boş madde bırakmayınız.
Kesinlikle
Katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Kesinlikle Katılmıyorum
Çocuk sahibi olma sürecinde/Çocuk sahibi olabilmek için;
1 Daha stresli bir yapıya sahip oldum. * 1 2 3 4 5
2 Kendimi rahatlatmaya çalışırım. 5 4 3 2 1
3 Sevdiğim şeyleri yapmaya zaman ayırırım. 5 4 3 2 1
4 Yaşadığım olumsuzluklardan ders çıkarırım. 5 4 3 2 1
5 Kötü hissettiğim anlarda yakınlarımla (arkadaşlarım/ailem/akrabalarımla) duygularımı paylaşırım. 5 4 3 2 1
6 Zorluklarla karşılaştığımda hemen pes ederim. *
1 2 3 4 5
7 Nadiren yürüyüş gibi hafif düzeyde fiziksel aktivite yaparım. * 1 2 3 4 5
8 Haftada iki-üç kez orta düzeyde fiziksel aktivite (pilates, aerobik, yüzme, yürüyüş gibi) yaparım. 5 4 3 2 1
9 Her gün düzenli olarak yoğun fiziksel aktivite (pilates, aerobik, yüzme, yürüyüş gibi) yaparım. 5 4 3 2 1
10 Genelde hareketli bir yaşam tarzı (örneğin; asansör yerine merdiven kullanma, ev ve bahçe işleri vb.) sürdürürüm. 5 4 3 2 1
11 Her gece 6-8 saat uyumaya dikkat ederim. 5 4 3 2 1
12 Gece uyuduğum ortamda elektronik cihazları (örneğin; cep telefonu, bilgisayar, TV, vb.) yakınımda bulundururum. * 1 2 3 4 5
13 Geceleri ışığı açık bırakarak uyurum. * 1 2 3 4 5
14 Düşüncelerim uykumu olumsuz etkiler. * 1 2 3 4 5
15 Uyumadan önce güzel şeyler düşünürüm. 5 4 3 2 1
16 Gün içerisinde ne yaşarsam yaşayayım çok kolay uyurum. 5 4 3 2 1
17 Sabah uyandığımda kendimi dinlenmiş hissederim. 5 4 3 2 1
18 Uyumadan önce uykuya dalmamı kolaylaştırıcı şeyler (örneğin; müzik dinleme, kitap okuma, gevşeme hareketleri, ılık duş alma, vb.) yaparım. 5 4 3 2 1
19 Genel olarak akşamları zamanında (en geç saat 24.00’te) uyurum. 5 4 3 2 1
20 Günde en az 2 litre su içerim. 5 4 3 2 1
21 Hazır gıda tüketirim. * 1 2 3 4 5
22 Her gün taze meyve ve sebze tüketirim. 5 4 3 2 1
23 Her hafta birkaç kez en az bir kadeh alkol tüketirim. * 1 2 3 4 5
24 Düzenli sigara kullanırım. * 1 2 3 4 5
25 D vitamini almak için gün ışığından faydalanırım. 5 4 3 2 1
26 Doymuş yağ içeren besinleri (margarin, cips, çikolata vb.,) tüketmekten kaçınırım. 5 4 3 2 1
Kesinlikle
Katılıyorum Katılıyorum Kararsızım Katılmıyorum Kesinlikle Katılmıyorum
Çocuk sahibi olma sürecinde/Çocuk sahibi olabilmek için;
27 Şekerli yiyecek ve içecek tüketiminden kaçınırım.
5 4 3 2 1
28 Kafein içeren ürünleri (kahve, kola, enerji içeceği gibi) günde 2 fincan/bardaktan fazla tüketirim. * 1 2 3 4 5
29 Kullandığım iç çamaşırlarımın pamuklu olmasına dikkat ederim. 5 4 3 2 1
30 İç çamaşırımı her gün değiştiririm.
5 4 3 2 1
31 Dar kıyafetler kullanmaktan kaçınırım.
5 4 3 2 1
32 Genital bölge temizliğimde özel ürünler (kokulu sabun, sprey, krem, jel gibi) kullanırım. * 1 2 3 4 5
33 Genital bölgemin nemli kalmamasına özen gösteririm.
5 4 3 2 1
34 Teknoloji kullanımını (cep telefonu, bilgisayar, vb.) kısıtlarım. 5 4 3 2 1
35 Teknolojiyi (sosyal medya, gazete okuma vb.) sık kullanırım. * 1 2 3 4 5
36 Bilgisayarımı (laptop) genelde dizimin üzerine koyarak kullanırım. * 1 2 3 4 5
37 Cep telefonumu genelde ön cebimde taşırım. *
1 2 3 4 5
38 Manevi olarak rahatlayabilmek için (dua etme, meditasyon, yoga vb.) aktiviteler yaparım. 5 4 3 2 1
39 Her zaman iyimser olmaya çalışarak hayata daha olumlu bakarım. 5 4 3 2 1
40 Son zamanlarda yaptığım manevi uygulamalar (ihtiyaç sahiplerine yardım etmek, adak adamak vs.) arttı. 5 4 3 2 1
41 Yaşadığım zorlukların kaderim olduğunu düşünüp süreci akışına bırakırım. * 1 2 3 4 5
42 Zorluk yaşasam bile her şeye yeniden başlama gücünü kendimde bulurum. 5 4 3 2 1
43 Hayatla ilgili yeni bakış açısı geliştirmeye çalışırım. 5 4 3 2 1
44 Zorluklarla mücadele edebileceğimin farkına vardım. 5 4 3 2 1
45 Düşündüğümden daha güçlü olduğumun farkına vardım. 5 4 3 2 1
46 Hayatımda değişmesi gereken şeyleri değiştirmek için daha fazla çaba sarf etmeye başladım 5 4 3 2 1
Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği
Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üzeri erişkinler
Derecelendirme: 5'li likert (1= Kesinlikle katılmıyorum, 5 = Kesinlikle katılıyorum)
Ölçek Puanlaması: Bu ölçek kadınlarda ve erkeklerde doğurganlığı iyileştirmeye katkıda bulunan sağlıklı yaşam tarzlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilen 46 maddelik bir ölçektir. Yedi alt boyuttan oluşmuştur ve 5’li Likert tipinde bir ölçektir. (1- kesinlikle katılmıyorum, 2- katılmıyorum, 3- kararsızım, 4- katılıyorum ve 5- kesinlikle katılıyorum). Ölçekten elde edilen en düşük puan 46, en yüksek puan 230 dur. Toplam ölçekten ve alt boyutlarından elde edilen yüksek puanlar, bireylerin daha sağlıklı fertilite ile ilişkili bir yaşam tarzına sahip olduğunu göstermektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Bu ölçek kadınlarda ve erkeklerde doğurganlığı iyileştirmeye katkıda bulunan sağlıklı yaşam tarzlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilen 46 maddelik bir ölçektir. Yedi alt boyuttan oluşmuştur ve 5’li Likert tipinde bir ölçektir. (1- kesinlikle katılmıyorum, 2- katılmıyorum, 3- kararsızım, 4- katılıyorum ve 5- kesinlikle katılıyorum). Ölçekten elde edilen en düşük puan 46, en yüksek puan 230 dur. Toplam ölçekten ve alt boyutlarından elde edilen yüksek puanlar, bireylerin daha sağlıklı fertilite ile ilişkili bir yaşam tarzına sahip olduğunu göstermektedir.
Ölçek alt boyutları ve maddeleri aşağıda verilmiştir.
1-Duygusal İyilik Hali alt boyutu 6 maddeden oluşmaktadır (1, 2, 3, 4, 5, 6)
2-Fiziksel Aktivite alt boyutu 4 maddeden oluşmaktadır (7, 8, 9, 10),
3-Uyku alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19),
4-Beslenme alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28),
5-Giyim/Hijyen alt boyutu 5 maddeden oluşmaktadır (29, 30, 31, 32, 33),
6-Teknoloji Kullanımı alt boyutu 4 maddeden oluşmaktadır (34, 35, 36, 37)
7-Spiritüalite alt boyutu 9 maddeden oluşmaktadır (38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46).
Ölçekte ters puanlı maddeler de bulunmaktadır (1, 6, 7, 12, 13, 14, 21, 23, 24, 28, 32, 35, 36, 37, 41). Ters puanlanan maddeler ayrıca ölçekte “ * ” şeklinde işaretlenmiştir.
Geçerlik: Fertility Healthy Lifestyle Assessment Scale (FHLAS)’ın geçerlik çalışmaları kapsamında kapsam geçerliği ve yapı geçerliği analizleri yapılmıştır. Ölçek maddeleri literatür doğrultusunda oluşturulduktan sonra fertilite ve üreme sağlığı alanında uzman 10 akademisyenin görüşüne sunulmuştur. Uzman görüşleri Davis tekniği kullanılarak değerlendirilmiş ve maddelerin kapsam geçerliği için Item Content Validity Index (I-CVI) ve Scale Content Validity Index (S-CVI) hesaplanmıştır. Analiz sonucunda tüm maddeler için I-CVI değerlerinin 0.78’in üzerinde ve ölçek için S-CVI değerinin 0.90’ın üzerinde olduğu belirlenmiştir.
Ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Faktör analizi öncesinde örneklemin uygunluğu Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Küresellik Testi ile değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda KMO değeri 0.865 olarak bulunmuş ve Bartlett testi anlamlı bulunmuştur (χ²=15265.707, p<0.001). Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin yedi faktörlü yapıya sahip olduğu ve toplam varyansın %71.257’sini açıkladığı belirlenmiştir.
Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları model uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir (χ²/df=2.162, RMSEA=0.067, CFI=0.924, IFI=0.925, NNFI=0.918, NFI=0.868, GFI=0.748). Bu sonuçlar ölçeğin yedi alt boyutlu yapısının doğrulandığını ve ölçeğin yeterli düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.
Güvenirlik: Fertility Healthy Lifestyle Assessment Scale (FHLAS)’ın güvenirliği iç tutarlılık analizleri ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin toplam Cronbach’s alpha katsayısı 0.872 olarak bulunmuştur. Ayrıca ölçeğin iç tutarlılığını desteklemek amacıyla McDonald’s omega katsayısı hesaplanmış ve 0.888 olarak belirlenmiştir. Alt boyutların Cronbach’s alpha katsayıları 0.601 ile 0.988 arasında değişmektedir.
Ölçeğin iki yarı güvenirliğini değerlendirmek amacıyla split-half analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda ölçeğin ilk yarısının Cronbach alpha değeri 0.722, ikinci yarısının Cronbach alpha değeri ise 0.780 olarak bulunmuştur. İki yarı arasındaki korelasyon katsayısı 0.898 olup Spearman–Brown katsayısı 0.946 ve Guttman split-half katsayısı 0.944 olarak hesaplanmıştır.
Ayrıca madde-toplam puan korelasyonlarının 0.195 ile 0.578 arasında değiştiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar ölçeğin yeterli düzeyde iç tutarlılığa ve yüksek güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr