Spiritüel Tüketime Yönelik Tutum Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının bilimsel araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazara araştırmanın amacı ile bilgi notu içeren bir e-posta gönderilerek izin alınması zorunludur.
Link: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
Ölçek Çeşidi: Geliştirme
Kategori(ler):
10 Psikoloji » 175 Dini İnançlar, Maneviyat, Manevi Gelişim/Danışmanlık
40 Sosyal ve Beşeri Bilimler » 460 İletişim Bilimleri
Kaynak Türü: Tez
Kaynak/Referans:
İnceismail, E. (2025). Türkiye’de içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 996339)[Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Geliştiren/Uyarlayan: Elif İNCEİSMAİL
Yıl: 2025
Kaynak Adı: Türkiye'de içsel spiritüellik ile spiritüel tüketime yönelik tutumlar arasındaki ilişkinin incelenmesi
Tez Türü: Doktora
Üniversite: Ege Üniversitesi
Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
Şehir: İzmir
Ülke: Türkiye
Sorumlu Yazar: Elif İnceismail
İletişim: elifinceismail@gmail.com
Ölçülen Özellikler: Spiritüel Tüketime Yönelik Tutum, Tüketici Tutumu
Alt Boyutlar: Spiritüel Tüketimde Ticarileşmeye Yönelik Eleştirel Tutum, Spiritüel Tüketime Yönelik Dini Uyum ve İnanç Temelli Tutum, Spiritüel Tüketime Yönelik Fayda Odaklı Tutum, Spiritüel Tüketime Yönelik Fiyat Duyarsızlığı, Spiritüel Tüketime Yönelik Kabullenici ve Saygılı Tutum, Spiritüel Tüketime Yönelik Rasyonel Sorgulayıcı Tutum, Spiritüel Tüketime Yönelik Sosyal Etki Temelli Tutum
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: 1-Spiritüel ürün ve hizmetler ruhumu dinginleştiriyor.
2- Spiritüel ürün ve hizmetler huzur veriyor.
3- Spiritüel ürün ve hizmetler bana kendimi iyi hissettiriyor.
4- Spiritüel ürün ve hizmetler bana güzel enerjiler veriyor.
5 -Spiritüel ürün ve hizmetleri kullanmayı seviyorum.
6- Spiritüel ürün ve hizmetler şifa veriyor.
7- Spiritüel ürün ve hizmetlerin bilimsel olmadığını düşündüğüm için uzak durmayı tercih ederim.
8- Spiritüel ürün ve hizmetlere mesafeliyim.
9- Bilimsel olmadığını düşündüğüm spiritüel ürün ve hizmetlere karşı mesafeli bir yaklaşım sergilerim.
10- Spiritüel ürün ve hizmetleri mantığıma oturtamıyorum.
11- Spiritüel ürün ve hizmetleri birer satış-pazarlama taktiği olarak görüyorum.
12- Spiritüel ürün ve hizmetler gerçekten spiritüellikle ilgili değildir.
13- İnançlarım, hangi spiritüel ürün ve hizmetleri tercih edeceğimi belirler.
14- Spiritüel ürün ve hizmetler kullanırken, dini inançlarımı göz önünde bulundururum.
15- İnancım, spiritüel ürün ve hizmet satın almamı engelliyor.
16- Spiritüel ürün ve hizmetler dini inançlarımla uyuşmuyor.
17- Spiritüel ürün ve hizmetler temel inanç ve değerlerime uygun olmalıdır.
18- Spiritüel ürün ve hizmetin para karşılığı sunulması samimi gelmiyor.
19- Ticari kaygılarla pazarlanan spiritüel ürün ve hizmetleri satın almayı istemem
20- Para karşılığı sunulan spiritüel ürün ve hizmetlere güven duymuyorum.
21- Spiritüel ürün ve hizmetleri sunan kişilerin para kazanmak için bunu yapması o ürün ve hizmete güven duymamı engelliyor.
22- Spiritüel ürün ve hizmetlerle ilgilenen insanlara saygı duyarım.
23- Spiritüel ürün ve hizmetlere saygı duyarım.
24- Arkadaşlarımın ve ailemin spiritüel ürün ve hizmetleri kullanması beni de teşvik ediyor.
25- Çevremde spiritüel ürün ve hizmet alanlar arttıkça ben de merak etmeye başladım.
26- Çevremdeki insanların spiritüel ürün ve hizmetlere olan ilgisi benim de ilgimi artırıyor.
27- Pahalı ya da ucuz diye ayırmadan ilgimi çeken spiritüel ürün ve hizmetleri satın alırım.
28- Ücretini düşünmeden ilgimi çeken spiritüel ürün ve hizmetleri satın alırım.
29- Fiyatına bakmadan ilgimi çeken spiritüel ürün ve hizmetleri satın alırım.
Ölçek Türü: TUTUM ÖLÇEĞİ
Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üstü bireyler
Derecelendirme: 5’li Likert (1=Hiç Katılmıyorum, 5= Kesinlikle Katılıyorum)
Ölçek Puanlaması: Ölçek, yapı geçerliliği (DFA) sonuçları uyarınca sadece alt boyut puanları üzerinden değerlendirilmektedir. Ölçekte yer alan ters maddeler kodlandıktan sonra, her faktör kendi içindeki maddelerin aritmetik ortalaması (veya toplam puanı) alınarak puanlanmaktadır. (Ölçekte yer alan ters maddeler: 7, 8, 9, 10, 11, 12, 15, 16, 18, 19, 20, 21)
Ölçek Değerlendirmesi: Ölçekten elde edilen veriler, alt boyutlar bazında hesaplanan puanlar üzerinden değerlendirilmektedir. Ölçekte ters puanlanan maddeler (7, 8, 9, 10, 11, 12, 15, 16, 18, 19, 20, 21) ters çevrildikten sonra, her bir alt boyutu oluşturan maddelerin aritmetik ortalaması alınarak alt boyut puanlarına ulaşılmaktadır. Ölçeğin 2. düzey Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları istatistiksel olarak uygun model uyumu vermediği için toplam ölçek puanı kullanılmamaktadır. Yüksek puanlar, ilgili alt boyutun temsil ettiği tutumun katılımcıda yüksek olduğunu göstermektedir.
Geçerlik: Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.
Boyut Yapısı: Yapılan analizler sonucunda ölçeğin yedi faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler toplam varyansın %69,76'sını açıklamaktadır.
Faktör Analizi Yöntemi: Analizde "Temel Eksenler Faktörleştirmesi" (Principal Axis Factoring) ve "Kaiser Normalizasyonlu Oblimin" döndürme yöntemi kullanılmıştır.
Model Uyumu (DFA): Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda, ölçeğin tek bir üst boyutta toplandığı 2. düzey (second-order) modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olmadığı görülmüştür. Bu durum, ölçeğin bütünsel bir toplam puan yerine faktör bazlı (alt boyut bazlı) değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur.
Kapsam Geçerliği: Maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediğini belirlemek için uzman görüşlerine başvurulmuş ve kapsam geçerliği doğrulanmıştır.
Güvenirlik: Ölçeğin iç tutarlılığını ölçmek için Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Her bir alt boyutun güvenirlik değerleri şöyledir:
Faktör 1 (Fayda Odaklılık): Cronbach Alfa değeri ,960
Faktör 2 (Rasyonel Sorgulayıcı/Olumsuz Tutum): Cronbach Alfa değeri ,825
Faktör 3 (Dini Uyum/İnanç Temelli): Cronbach Alfa değeri ,802
Faktör 4 (Ticarileşmeye Yönelik Eleştirel): Cronbach Alfa değeri ,789
Faktör 5 (Kabullenici-Saygılı): Cronbach Alfa değeri ,846
Faktör 6 (Sosyal Etki Temelli): Cronbach Alfa değeri ,878
Faktör 7 (Fiyat Duyarsızlığı): Cronbach Alfa değeri ,705
Madde-Toplam Korelasyonları: Maddelerin toplam korelasyon değerleri genel olarak ,40'ın üzerinde (faktöre göre ,51 ile ,91 arası) değişmekte olup, maddelerin faktör yapılarıyla yüksek düzeyde tutarlı olduğu saptanmıştır.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr