Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının bilimsel araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazara araştırmanın amacı ile bilgi notu içeren bir e-posta gönderilerek izin alınması zorunludur.

---

---

Link: https://dergipark.org.tr/tr/pub/inonusaglik

---

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

---

Kategori(ler):

30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 325 Öğretim Yöntem ve Teknikleri » 395 Sağlık Eğitimi

50 Fen, Matematik ve Mühendislik Bilimleri » 520 Mühendislik ve Mimarlık

---

Kaynak Türü: Makale

---

Kaynak/Referans:

Akyurt, N., & Akyurt Bal, E. (2026). Adaptation of the MEC Spatial Presence Questionnaire (MEC-SPQ) into Turkish within the scope of a VR-based prototype for early breast cancer diagnosis and screening: A validity and reliability study. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi, 14(1), 14–37. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.1654435

---

Geliştiren/Uyarlayan: Nuran Akyurt, Erem Akyurt Bal

---

Yıl: 2026

---

Kaynak Adı: ADAPTATION OF THE MEC SPATIAL PRESENCE QUESTIONNAIRE (MEC-SPQ) INTO TURKISH WITHIN THE SCOPE OF A VR-BASED PROTOTYPE FOR EARLY BREAST CANCER DIAGNOSIS AND SCREENING: A VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

---

Dergi: İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi

---

Cilt: 14

---

Sayı: 1

---

Sayfa Aralığı: 14-37

---

DOI: https://doi.org/10.33715/inonusaglik.1654435

---

Sorumlu Yazar: Nuran Akyurt

---

İletişim: nakyurt@marmara.edu.tr

---

Ölçülen Özellikler: 18 yaş üstü sağlık çalışanları, 18 yaş üstü tüm yetişkin bireylere

---

Alt Boyutlar: 1. Attention Allocation (AA) Dikkat Dağılımı / Dikkat Tahsisi, 2. Spatial Situation Model (SSM) Mekânsal Durum Modeli, 3. Spatial Presence (SP) Bu boyut iki alt bileşene ayrılır: 3a. Self-Location (SPSL) Kendini konumlandırma Kişinin kendini sanal ortamın içinde hissetmesi 3b. Possible Actions (SPPA) Olası eylemler, 4. Suspension of Disbelief (SoD) Gerçeklik askıya alma, 5. Metacognitive Involvement / Cognitive Involvement (MI/HC) Bilişsel katılım, 6. Domain-Specific Interest (DSI) Alan-özel ilgi, 7. Visual Spatial Imagery (VSI) Görsel-mekânsal imgeleme

---

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: | Alt Boyut | Madde Sayısı |
| ------------------------------------------------------ | ------------ |
| Dikkat Tahsisi (Attention Allocation) | 8 madde |
| Mekânsal Durum Modeli (Spatial Situation Model) | 8 madde |
| Kendini Konumlandırma (Self-Location) | 8 madde |
| Olası Eylemler (Possible Actions) | 8 madde |
| Bilişsel Katılım (Cognitive/Metacognitive Involvement) | 8 madde |
| Gerçekliği Askıya Alma (Suspension of Disbelief) | 8 madde |
| Alan-Özel İlgi (Domain-Specific Interest) | 8 madde |
| Görsel-Mekânsal İmgeleme (Visual Spatial Imagery) | 8 madde |

---

Ölçek Türü: Öz Bildirim

---

Kimlere Uygulanabilir: 12-18 Yaş arası Ergen bireyler ve Yetişkinler, 14 yaş ve üzeri dijital oyun oynayan herekese, 15-65 Yaş arası bireyler, 18 yaş üstü bireyler, 18 Yaş üstü herkese

---

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. 1 = Kesinlikle katılmuyorum 2 = Katılmıyorum 3 = Kararsızım 4 = Katılıyorum 5 = Kesinlikle katılıyorum Katılımcılar, sanal gerçeklik deneyimi sonrasında her maddeye bu 5’li derecelendirme üzerinden yanıt vermektedir.

---

Ölçek Puanlaması: **Ölçek Puanlaması:**

MEC Mekânsal Varlık Ölçeği (MEC-SPQ) Türkçe formu **5’li Likert tipi** (1=Kesinlikle katılmıyorum – 5=Kesinlikle katılıyorum) olarak puanlanmaktadır. Ölçek çok boyutlu yapıya sahip olup toplam **64 maddeden** oluşmaktadır.

Her alt boyut için ilgili maddelerin puanları toplanarak veya ortalaması alınarak **alt boyut puanları** elde edilir. Yüksek puanlar, bireyin sanal ortamda algıladığı mekânsal varlık düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Ölçekte “Gerçekliği askıya alma” alt boyutunda yer alan bazı maddeler **ters puanlanmaktadır**. Ölçek toplam puanı hesaplanabilmekle birlikte, araştırmalarda **alt boyut puanlarının kullanılması önerilmektedir**.

---

Ölçek Değerlendirmesi: **Ölçek Değerlendirmesi:**

MEC Mekânsal Varlık Ölçeği (MEC-SPQ) Türkçe formu, katılımcıların sanal gerçeklik deneyimi sonrasında algıladıkları mekânsal varlık düzeyini değerlendirmek amacıyla kullanılmaktadır. Ölçek çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve her alt boyut için ayrı puan hesaplanarak değerlendirme yapılır.

Alt boyutlara ait maddeler 5’li Likert tipi (1=Kesinlikle katılmıyorum – 5=Kesinlikle katılıyorum) olarak puanlanır. Ters puanlanan maddeler uygun şekilde yeniden kodlandıktan sonra her alt boyut için madde puanları toplanarak veya ortalaması alınarak alt boyut puanları elde edilir. Yüksek puanlar, bireyin sanal ortamda kendini o ortamın içinde hissetme, ortamla etkileşim kurabilme ve sanal deneyime bilişsel olarak dahil olma düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Ölçek değerlendirmesinde alt boyut puanlarının ayrı ayrı yorumlanması önerilir. İhtiyaç duyulması hâlinde toplam ölçek puanı da hesaplanabilir; ancak ölçeğin çok boyutlu yapısı nedeniyle araştırmalarda alt boyut temelli değerlendirme yapılması daha uygundur.

---

Çeviri Süreci: **Çeviri Süreci:**

MEC Mekânsal Varlık Ölçeği’nin (MEC-SPQ) Türkçe uyarlama süreci uluslararası ölçek uyarlama ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür. Öncelikle ölçeğin özgün geliştiricilerinden yazılı izin alınmıştır. Ardından ölçeğin İngilizce formu, her iki dile hâkim iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak Türkçeye çevrilmiştir. Elde edilen çeviriler anlam eşdeğerliliği ve kavramsal tutarlılık açısından karşılaştırılmış, ortak bir Türkçe form oluşturulmuştur.

Oluşturulan Türkçe formun dilsel doğruluğunu değerlendirmek amacıyla, ölçeğe aşina olmayan iki dil uzmanı tarafından İngilizceye geri çeviri (back-translation) yapılmıştır. Geri çeviri metni özgün ölçek ile karşılaştırılmış ve anlam kaymasına yol açabilecek farklılıklar incelenmiştir. Anlam ve içerik açısından önemli bir uyumsuzluk saptanmamıştır.

Dilsel ve içerik geçerliğini desteklemek amacıyla sağlık bilimleri ve eğitim ölçme-değerlendirme alanında uzman üç akademisyenin görüşü alınmıştır. Uzman değerlendirmeleri doğrultusunda Türkçe formun kültürel ve kavramsal açıdan uygun olduğu belirlenmiş ve gerekli görülen küçük düzenlemeler yapılmıştır. Böylece ölçeğin Türkçe formu dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliği ve kültürel uyum açısından son hâline getirilerek uygulamaya hazır hâle getirilmiştir.

---

Geçerlik: **Geçerlik:**

MEC Mekânsal Varlık Ölçeği (MEC-SPQ) Türkçe formunun geçerlik çalışmaları kapsamında dilsel eşdeğerlik, yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Dilsel eşdeğerliği sağlamak amacıyla ölçek, ileri çeviri ve geri çeviri yöntemleri kullanılarak Türkçeye uyarlanmış; uzman görüşleri doğrultusunda kavramsal ve kültürel uygunluğu değerlendirilmiştir. Türkçe ve İngilizce formların farklı katılımcı gruplarına uygulanması ve iki hafta arayla yapılan tekrar ölçümler sonucunda formlar arasında yüksek düzeyde uyum ve zamana karşı kararlılık elde edilmiştir.

Yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (CFA) uygulanmış ve ölçeğin özgün faktör yapısının Türkçe formda da korunduğu görülmüştür. Model uyum indeksleri kabul edilebilir düzeydedir (CFI=0.909, TLI=0.905, RMSEA=0.061, SRMR=0.033) ve maddelerin faktör yüklerinin anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, mekânsal varlık algısını ölçen benzer bir ölçek ile yapılan korelasyon analizleri sonucunda anlamlı ve beklenen yönde ilişkiler elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin sanal gerçeklik ortamlarında mekânsal varlık algısını ölçmede geçerli bir araç olduğunu göstermektedir.

---

Güvenirlik: Güvenirlik:

MEC Mekânsal Varlık Ölçeği’nin (MEC-SPQ) Türkçe formunun güvenirliği iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık analizleri ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s α) 0,987 olarak bulunmuş, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermiştir. Ayrıca McDonald’s omega katsayısı 0,989 olarak hesaplanmış ve ölçeğin çok boyutlu yapısı açısından yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu doğrulanmıştır.

Madde-toplam korelasyonlarının 0,50 ile 0,88 arasında değiştiği belirlenmiş ve tüm maddelerin ölçeğin genel yapısıyla uyumlu olduğu görülmüştür. Tüm maddeler için anlamlı faktör yükleri elde edilmiş ve herhangi bir maddenin ölçekten çıkarılmasını gerektirecek bir durum saptanmamıştır.

Zamana karşı güvenirliği değerlendirmek amacıyla iki hafta arayla yapılan test–tekrar test uygulamaları sonucunda ölçeğin ölçümlerinin kararlı olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, MEC-SPQ Türkçe formunun sanal gerçeklik ortamlarında mekânsal varlık algısını ölçmede yüksek düzeyde güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

---

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr