Pedagojik Liderlik Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.
Link: https://jmedusci.com/index.php/pub/article/view/168/149
Ölçek Çeşidi: Uyarlama
Kategori(ler):
10 Psikoloji » Sosyal Bilimler
30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 310 Eğitim Yönetimi
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Karakaya, M. (2025). Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(4), 409-434. https://doi.org/10.5281/zenodo.18457505
Geliştiren/Uyarlayan: Mahmut Karakaya
Yıl: 2025
Kaynak Adı: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
Dergi: Yönetim ve Eğitim Bilimleri Dergisi (JMEDUSCI)
Cilt: 4
Sayı: 4
Sayfa Aralığı: 409-434
DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.18457505
Sorumlu Yazar: Mahmut Karakaya
İletişim: mahmutkarakaya1974@gmail.com
Ölçülen Özellikler: Pedagojik Liderlik
Alt Boyutlar: Akademik Sermaye, Mesleki Sermaye, sosyal sermaye
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Okul müdürüm, aile ve toplumun öğrencilerin öğrenme süreçlerine katılımını kolaylaştırır.
Okul müdürüm, çeşitli sosyal gruplar veya kulüpler oluşturur.
Okul müdürüm, şefkatli ve destekleyici bir okul kültürü oluşturur.
Okul müdürüm, okul paydaşlarının birbirleriyle sık etkileşimde bulunmalarını teşvik eder.
Okul müdürüm, katılımcı karar alma süreçlerini uygular.
Okul müdürüm, diğer okul paydaşlarıyla görüşür ve birlikte çalışır.
Okul müdürüm, verdiği sözleri tutar.
Okul müdürüm, güvene dayalı bir okul kültürü oluşturur.
Ölçeğin Boyutları ve Maddeleri: Sosyal Sermaye: 1–8. Maddeler; Mesleki Sermaye: 9–22. Maddeler; Akademik Sermaye: 23–30. maddelerden oluşmaktadır. Ölçek 5’li Likert tipindedir ve ters madde bulunmamaktadır.
Ölçek Türü: Öz bildirim (self-report) – algı temelli değerlendirme ölçeği
Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üstü öğretmenlere, Bütün öğretmenlere
Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum)
Ölçek Puanlaması: Pedagojik Liderlik Ölçeği, 5’li Likert tipi bir derecelendirmeye sahiptir ve 30 maddeden oluşmaktadır. Ölçekten alınabilecek toplam puan 30 ile 150 arasında değişmektedir. Ölçekte ters puanlanan madde bulunmamaktadır. Ölçekten elde edilen puanlar arttıkça, okul müdürlerinin pedagojik liderlik davranışlarının öğretmenler tarafından daha güçlü ve etkili algılandığı kabul edilmektedir. Ölçek puanlarının yorumlanmasında madde ortalamaları esas alınmakta olup; 1.00–2.33 düşük, 2.34–3.66 orta ve 3.67–5.00 yüksek düzeyde pedagojik liderlik algısını ifade etmektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nden elde edilen veriler, alt boyutlar ve ölçeğin geneli için ayrı ayrı değerlendirilir. Her bir madde 1–5 arasında puanlanmakta olup, alt boyut puanları, ilgili alt boyuta ait maddelerin puanlarının aritmetik ortalaması alınarak; toplam ölçek puanı ise tüm maddelerin puanlarının aritmetik ortalaması alınarak hesaplanmaktadır.
Elde edilen ortalama puanlar aşağıdaki aralıklara göre yorumlanmaktadır:
1.00–2.33: Düşük düzey
2.34–3.66: Orta düzey
3.67–5.00: Yüksek düzey
Ortalama puanların yükselmesi, okul müdürlerinin pedagojik liderlik davranışlarının öğretmenler tarafından daha güçlü ve etkili algılandığını göstermektedir.
Çeviri Süreci: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama süreci, uluslararası ölçek uyarlama ilkeleri doğrultusunda yürütülmüştür. İlk aşamada, ölçeğin özgün dili olan İngilizceden Türkçeye çevirisi, Türkçe ve İngilizceye hâkim iki akademisyen tarafından bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir. Daha sonra bu çeviriler karşılaştırılarak dilsel doğruluk, anlamsal eşdeğerlik ve kültürel uygunluk açısından değerlendirilmiş ve uzlaşıya dayalı bir Türkçe taslak form oluşturulmuştur.
İkinci aşamada, oluşturulan Türkçe form, ölçeğin özgün diline hâkim farklı bir uzman tarafından geri çeviri (back-translation) yöntemiyle yeniden İngilizceye çevrilmiştir. Geri çeviri sonucu elde edilen form ile özgün ölçek karşılaştırılarak maddelerin kavramsal ve anlamsal eşdeğerliği kontrol edilmiştir.
Son aşamada, Türkçe form Eğitim Yönetimi ve Ölçme-Değerlendirme alanlarında uzman akademisyenlerin görüşüne sunulmuş; alınan geri bildirimler doğrultusunda gerekli dilsel ve ifade düzenlemeleri yapılarak ölçeğe nihai şekli verilmiştir.
Geçerlik: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin geçerlik özelliklerini belirlemek amacıyla yapı geçerliği analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda öncelikle ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamış ve maddelerin ilgili faktörler altında anlamlı biçimde yüklendiğini göstermiştir.
Model uyum indeksleri (χ²/df, CFI, TLI, RMSEA, SRMR) kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuş; elde edilen bulgular ölçeğin yapı geçerliğinin sağlandığını ortaya koymuştur. Maddelere ait standartlaştırılmış faktör yüklerinin istatistiksel olarak anlamlı ve yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca ölçeğin yakınsak (convergent) ve ayrışma (discriminant) geçerliği, bileşik güvenirlik (CR) ve açıklanan ortalama varyans (AVE) değerleri üzerinden değerlendirilmiş; elde edilen sonuçlar her bir alt boyutun ölçtüğü yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermiştir.
Güvenirlik: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin güvenirlik özelliklerini belirlemek amacıyla iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Bu kapsamda, ölçeğin geneline ve alt boyutlarına ilişkin Cronbach Alfa (α) güvenirlik katsayıları incelenmiş ve elde edilen değerlerin kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu görülmüştür.
Ayrıca, yapısal eşitlik modellemesi kapsamında hesaplanan Bileşik Güvenirlik (Composite Reliability – CR) değerleri de her bir alt boyut için yeterli düzeyde bulunmuş; bu bulgular ölçeğin ölçüm hatasından arındırılmış, güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr
Orijinal Form
Orijinal Ölçek Adı: Development and validation of pedagogical leadership scale
Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale
Orijinal Kaynak / Referans:
Berhanu, K. Z. (2024). Development and validation of Pedagogical Leadership Scale. International Journal of Educational Management, 39(8), 77–97. https://doi.org/10.1108/IJEM-04-2023-0168
Orijinal Ölçek Yazarlar: Kelemu Zelalem Berhanu
Orijinal Ölçek Yıl: 2024
Orijinal Ölçek Kaynak Adı: Pedagogical leadership (PL)
Orijinal Ölçek Link: https://www.emerald.com/ijem/article/39/8/77/1267172/Development-and-validation-of-pedagogical
Orijinal Ölçek DOI: DOI 10.1108/IJEM-04-2023-0168
Orijinal Ölçek Dergi: International Journal of Educational Management
Orijinal Ölçek Cilt: 39
Orijinal Ölçek Sayı: 8
Orijinal Ölçek Sayfa Aralığı: 77-97
Orijinal Ölçek Geçerlik: Makaledeki ölçme aracının geçerliği yapı geçerliği kapsamında ele alınmış ve çok aşamalı analizlerle test edilmiştir:
1️⃣ Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA)
Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla AFA uygulanmıştır.
Analiz sonucunda ölçeğin dört faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir:
Sosyal Sermaye
Mesleki Sermaye
Entelektüel Sermaye
Akademik Sermaye
Dört faktör birlikte toplam varyansın %64,77’sini açıklamaktadır.
Örneklemin faktör analizine uygunluğu:
KMO = .96
Bartlett Küresellik Testi anlamlıdır (χ² = 7433.071, p < .001)
Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)
AFA ile elde edilen yapı AMOS 23 kullanılarak DFA ile test edilmiştir.
Model uyum indeksleri iyi düzeyde uyum göstermektedir:
RMSEA = .052
CFI = .98
NFI = .97
NNFI = .98
GFI = .901
AGFI = .89
SRMR = .041
Tüm maddelerin standartlaştırılmış faktör yükleri .40 ile .70 aralığında olup, istatistiksel olarak anlamlıdır
akınsak (Convergent) ve Ayrışma (Discriminant) Geçerliği
Yakınsak geçerlik:
Bileşik Güvenirlik (CR) değerleri ≥ .87
Açıklanan Ortalama Varyans (AVE) değerleri ≥ .51
√AVE değerleri faktörler için .71–.75 aralığındadır.
Bu bulgular, her bir alt boyutun ölçtüğü yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.
Ayrışma geçerliği, faktörlerin birbirinden istatistiksel olarak ayırt edilebilir olduğunu ortaya koymuştur
Ölçeğin geçerliği yapı geçerliği kapsamında incelenmiştir. Bu doğrultuda gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda dört faktörlü yapı elde edilmiş ve toplam varyansın %64,77’si açıklanmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, modelin iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur (RMSEA=.052; CFI=.98; NFI=.97; SRMR=.041). Ayrıca CR ve AVE değerleri, ölçeğin yakınsak ve ayrışma geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.
Orijinal Ölçek Güvenirlik: Pedagojik Liderlik Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bu kapsamda hem ölçeğin geneline hem de alt boyutlarına ilişkin Cronbach Alfa (α) katsayıları hesaplanmıştır.
Analiz sonuçlarına göre:
Sosyal Sermaye alt boyutu için Cronbach Alfa değeri α = .944,
Mesleki (Profesyonel) Sermaye alt boyutu için α = .927,
Entelektüel Sermaye alt boyutu için α = .868,
Akademik Sermaye alt boyutu için α = .879 olarak bulunmuştur.
Ölçeğin geneline ilişkin Cronbach Alfa katsayısı α = .90’dır. Bu değerler, ölçeğin ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçümlerin güvenilir olduğunu göstermektedir
Ölçeğin güvenirliği Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları ile değerlendirilmiştir. Alt boyutlara ilişkin alfa değerlerinin .868 ile .944 arasında, ölçeğin geneline ilişkin alfa değerinin ise .90 olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçme aracının yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.