Esnek veya Katı Yeme Kontrolü Ölçeği

Ölçek özeti

Çalışma türü: Uyarlama
Yıl: 2026
Kaynak türü: Makale
Ölçülen özellik: Beslenme Alışkanlıkları, vücut ağırlık kontrolcü yeme davranışı, Yeme Bozuklukları
Alt boyutlar: Endişe, Esnek İnançlar, Katı Davranışlar, Olumlu Duygular, Olumsuz Duygular

Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.

Makale

İNDİR

Ölçek Formu

İNDİR

Link: https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2026.1826677/full

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

Kategori(ler):

10 Psikoloji » 185 Sağlık Psikolojisi

20 Psikiyatri /Klinik Psikoloji » 210 Beslenme ve Yeme Bozuklukları

60 Sağlık Bilimleri » 650 Beslenme ve Diyetetik

Kaynak Türü: Makale

Kaynak/Referans:

Meriç, Ç. S., Özgür, M., Duman, E., & Yılmaz, H. Ö. (2026). Psychometric properties of the Turkish version of the Flexible or Rigid Control of Eating Scale in women. Frontiers in Psychology, 17, 1826677. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1826677

Geliştiren/Uyarlayan: Çağdaş Salih MERİÇ, Mustafa ÖZGÜR, Emre DUMAN, Hacı Ömer YILMAZ

Yıl: 2026

Kaynak Adı: Psychometric properties of the Turkish version of the Flexible or Rigid Control of Eating Scale in women

Dergi: Frontiers in Psychology

Cilt: 17

Sayı: 17

DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1826677

Sorumlu Yazar: Çağdaş Salih Meriç

İletişim: csmeric@gantep.edu.tr

Ölçülen Özellikler: Beslenme Alışkanlıkları, vücut ağırlık kontrolcü yeme davranışı, Yeme Bozuklukları

Alt Boyutlar: Endişe, Esnek İnançlar, Katı Davranışlar, Olumlu Duygular, Olumsuz Duygular

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: “Esnek veya Katı Yeme Kontrolü Ölçeği (The Flexible or Rigid Control of Eating Scale-FORCES)”nin orijinali Nicholls ve ark. (2025) tarafından geliştirilmiş olup 19 maddeden ve 5 alt boyuttan (Katı davranışlar (5 madde), Olumsuz duygular (5 madde), Endişe (3 madde), Esnek inançlar (3 madde) ve Olumlu duygular (3 madde)) oluşmaktadır.

Ölçek Türü: Davranış

Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üzeri kadınlar

Derecelendirme: 4’lü Likert: 1 = Kesinlikle doğru değil 2 = Doğru değil 3 = Doğru 4 = Kesinlikle doğru.

Ölçek Puanlaması: Ölçek; Katı Davranışlar (5 madde; 5–20 puan), Olumsuz Duygular (5 madde; 5–20 puan), Endişe (3 madde; 3–12 puan), Esnek İnançlar (3 madde; 3–12 puan) ve Olumlu Duygular (3 madde; 3–12 puan) olmak üzere beş alt boyuttan oluşmaktadır. Katı Kontrol üst boyutu 13 maddeden (13–52 puan), Esnek Kontrol üst boyutu ise 6 maddeden (6–24 puan) oluşmaktadır. Yüksek puanlar ilgili boyutta daha yüksek düzeyde katı veya esnek yeme kontrolünü göstermektedir. Ölçek çok boyutlu yapıda değerlendirildiğinden, alt boyutlar ve üst boyutlar ayrı ayrı puanlanmakta ve yorumlanmaktadır.

Ölçek Değerlendirmesi: Ölçek, katı ve esnek yeme kontrolünü değerlendirmektedir. Beş alt boyuttan oluşan ölçek; Katı Davranışlar, Olumsuz Duygular, Endişe, Esnek İnançlar ve Olumlu Duygular boyutlarını içermektedir. Katı Kontrol üst boyutu Katı Davranışlar, Olumsuz Duygular ve Endişe alt boyutlarının; Esnek Kontrol üst boyutu ise Esnek İnançlar ve Olumlu Duygular alt boyutlarının toplamından oluşmaktadır. Her bir madde 1–4 arasında puanlanmaktadır. Alt boyut ve üst boyut puanları ilgili maddelerin puanlarının toplanmasıyla elde edilir. Yüksek puan, ilgili boyutta daha yüksek düzeyde katı veya esnek yeme kontrolünü ifade etmektedir. Ölçek çok boyutlu bir yapıya sahip olduğundan, tek bir toplam puan yerine alt boyutlar ve Katı Kontrol/Esnek Kontrol üst boyutları ayrı ayrı değerlendirilir.

Çeviri Süreci: Ölçeğin Türkçeye uyarlanması ve kültürel adaptasyonu, uluslararası kabul görmüş çapraz kültürel uyarlama önerileri doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, orijinal İngilizce FORCES ölçeği, İngilizce bilen ve yeme davranışları araştırmaları konusunda bilgi sahibi ana dili Türkçe olan bir çevirmen tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Ardından, ana dili İngilizce olan ve orijinal ölçekten haberdar olmayan iki dilli bir çevirmen tarafından Türkçe formun İngilizceye geri çevirisi yapılmıştır. Orijinal ve geri çevrilmiş İngilizce formlar karşılaştırılarak anlam, ifade ve kavramsal içerik açısından farklılıklar belirlenmiş ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Daha sonra ikinci bir geri çeviri gerçekleştirilerek Türkçe formun orijinal ölçekle kavramsal ve anlamsal uyumu yeniden değerlendirilmiştir. Nihai Türkçe form üzerinde araştırma ekibi ve çevirmenler arasında yapılan değerlendirmeler sonucunda uzlaşı sağlanmıştır.
Çeviri ve kültürel uyarlama sonrasında, araştırma ekibinde yer almayan ve ölçeğin önceki çalışmalarında görev almamış 8 bağımsız beslenme ve diyetetik uzmanından oluşan uzman paneli tarafından maddelerin içerik geçerliği, dilsel uygunluğu ve Türk kültürüne uygunluğu değerlendirilmiştir. Maddeler; anlamsal (semantic), kavramsal (conceptual) ve deneyimsel (experiential) eşdeğerlik açısından incelenmiş, Türk kadınlarının yeme davranışları ve yeme kontrolüne ilişkin sosyokültürel özellikleri dikkate alınmıştır.
Pilot uygulama sırasında katılımcılarla bireysel görüşmeler yapılarak maddelerin nasıl anlaşıldığı değerlendirilmiş ve belirsiz veya kültürel açıdan uygun olmayan ifadeler belirlenmiştir. Bu süreçte 4., 9. ve 16. maddelerde, orijinal çevirilerin katılımcılar tarafından fazla resmî bulunduğunun belirlenmesi üzerine, kavramsal anlam korunarak ifadelerin anlaşılabilirliğini artırmak amacıyla küçük sözcüksel düzenlemeler yapılmıştır. Herhangi bir madde ölçekten çıkarılmamıştır. Son düzenlemelerin ardından nihai 19 maddelik Türkçe FORCES formu oluşturulmuş ve ölçeğin son hali çalışmanın ek materyalinde (Supplementary Table S1) sunulmuştur.

Geçerlik: Türkçe FORCES'in geçerliği; kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve yakınsak/ölçüt ilişkili geçerlik kapsamında değerlendirilmiştir. Kapsam geçerliği, beslenme ve diyetetik alanında uzman 8 kişinin değerlendirmesiyle incelenmiş ve ölçeğin S-CVI/Ave değeri 0,99 olarak bulunmuştur. Yapı geçerliği için 416 katılımcı ile gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda orijinal ölçeğin 5 faktörlü yapısı doğrulanmış; faktör yükleri 0,589–0,921 arasında değişmiş ve beş faktör toplam varyansın %62,85'ini açıklamıştır. Örneklemin faktör analizine uygunluğu KMO=0,868 ve Bartlett küresellik testi (p<0,001) ile desteklenmiştir. 417 katılımcı ile gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonucunda beş faktörlü modelin iyi düzeyde uyum gösterdiği belirlenmiştir (χ²/df=2,655; CFI=0,951; TLI=0,940; RMSEA=0,063; SRMR=0,035). Ayrıca, ölçeğin yakınsak ve ölçüt ilişkili geçerliği; TFEQ-R21, DTEDS-11, STAI ve BKİ ile beklenen yöndeki anlamlı ilişkiler aracılığıyla desteklenmiştir.

Güvenirlik: Türkçe FORCES'in iç tutarlılığı ve zamana karşı değişmezliği değerlendirilmiştir. Ölçeğin tamamı için Cronbach alfa katsayısı 0,874, McDonald's omega katsayısı 0,880 olarak bulunmuştur. Beş alt boyut için Cronbach alfa katsayıları 0,766–0,917, McDonald's omega katsayıları ise 0,775–0,918 arasında değişmiştir. Madde-toplam korelasyonları 0,514–0,846 arasında bulunmuş ve maddelerin yeterli düzeyde ayırt ediciliğe sahip olduğu gösterilmiştir. Ayrıca, 53 katılımcıdan oluşan alt örneklemde iki hafta arayla gerçekleştirilen test-tekrar test analizinde sınıf içi korelasyon katsayıları (ICC) 0,726–0,821 arasında bulunmuştur. Üst boyutlar için ICC değerleri Katı Kontrol için 0,786, Esnek Kontrol için 0,732 olarak belirlenmiştir. Bu bulgular, Türkçe FORCES'in yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve kabul edilebilir düzeyde zamansal kararlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr

Orijinal Form

Orijinal Ölçek Adı: Flexible or Rigid Control of Eating Scale

Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale

Orijinal Kaynak / Referans:

Nicholls, K., Vartanian, L. R., Faasse, K., & Mills, J. S. (2025). Flexible or Rigid Control of Eating Scale: Development and validation of the FORCES in women. The International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 22(1), 45. https://doi.org/10.1186/s12966-025-01746-3

Orijinal Ölçek Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40217548/

Orijinal Ölçek DOI: https://doi.org/10.1186/s12966-025-01746-3

Orijinal Ölçek Cilt: 22

Orijinal Ölçek Sayı: 45

Orijinal Ölçek Geçerlik: Orijinal FORCES ölçeğinin yapı geçerliği, üç farklı kadın örnekleminde (toplam N=1048) gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Analizler sonucunda 19 maddelik ölçeğin beş faktörlü yapısı belirlenmiştir. Bu yapı; Strict Behaviours, Negative Emotions, Worry, Flexible Beliefs ve Positive Emotions olmak üzere üç katı kontrol ve iki esnek kontrol faktöründen oluşmaktadır. Beş faktörlü yapı, farklı örneklemlerde DFA ile tekrarlanarak doğrulanmış ve faktör yapısının örneklemler arasında tutarlı olduğu gösterilmiştir. Çalışmanın üçüncü örnekleminde DFA sonucunda model iyi uyum göstermiştir (χ²/df=1.66, CFI=0.98, TLI=0.97, SRMR=0.04, RMSEA=0.05, IFI=0.98). Ayrıca beş alt boyutun daha üst düzeyde Rigid Control ve Flexible Control olarak sınıflandırılmasını destekleyen üst düzey faktör modeli de iyi uyum göstermiştir (χ²/df=1.79, CFI=0.97, TLI=0.97, SRMR=0.06, RMSEA=0.05, IFI=0.97).

Orijinal Ölçek Güvenirlik: Orijinal FORCES ölçeğinin iç tutarlılığı, Cronbach alfa ve McDonald's omega katsayıları kullanılarak üç ayrı kadın örnekleminde değerlendirilmiştir. Beş faktörün tamamında iç tutarlılık iyi-mükemmel düzeyde bulunmuştur. Üçüncü çalışmada Cronbach alfa katsayıları Strict Behaviours α=0.84, Negative Emotions α=0.95, Worry α=0.90, Flexible Beliefs α=0.86 ve Positive Emotions α=0.87 olarak bulunmuştur. McDonald's omega katsayıları ise sırasıyla 0.84, 0.95, 0.91, 0.87 ve 0.87'dir.