Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.

---

---

Link: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.2147/JMDH.S581802

---

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

---

Kategori(ler):

10 Psikoloji » 185 Sağlık Psikolojisi

---

Kaynak Türü: Makale

---

Kaynak/Referans:

Celik, Y., Aydemir, E., Güvey, M. E., Kucukkurt, A. C., Cimen, M., & Yılmaz, S. (2026). Psychometric properties of the Turkish Medical Maximizer-Minimizer Scale. Journal of Multidisciplinary Healthcare, 19, 581802. https://doi.org/10.2147/JMDH.S581802

---

Geliştiren/Uyarlayan: Yusuf ÇELİK, Ecenur Aydemir, Muhammed Emre Güvey, Ahmet Can Küçükkurt, Mesut Çimen, Salim Yılmaz

---

Yıl: 2026

---

Kaynak Adı: Psychometric properties of the Turkish Medical Maximizer-Minimizer Scale

---

Dergi: Journal of Multidisciplinary Healthcare

---

Cilt: 19

---

Sayı: Evet

---

Sayfa Aralığı: 581802

---

DOI: https://doi.org/10.2147/JMDH.S581802

---

Sorumlu Yazar: Salim Yılmaz

---

İletişim: salimyilmaz142@gmail.com

---

Ölçülen Özellikler: Bireyci Görüş, Çoğaltıcı-Azaltıcı Genel Eğilim, Genelci Görüş

---

Alt Boyutlar: Bireyci Görüş, Genelci Görüş

---

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Sağlık Hizmeti Kullanımında Çoğaltıcı-Azaltıcı Eğilim Ölçeği (ÇAEÖ), bireylerin sağlık hizmetlerine yönelik genel tutum ve tercihlerini değerlendiren 9 maddelik bir öz bildirim aracıdır. Ölçek 7'li Likert tipinde (1 = Kesinlikle katılmıyorum, 7 = Kesinlikle katılıyorum) yanıtlanmakta olup puanlama maddelerin ortalaması üzerinden yapılması önerilmektedir.
Çoğaltıcı-Azaltıcı Genel Eğilim (Genel Skor) (9 madde, Madde 1–9): Bireyin genel çoğaltıcı-azaltıcı eğilimini yansıtır. Genel skordan alınan puanın artması, bireyin sağlık hizmetlerini daha yoğun kullanma ve tıbbi müdahaleye yönelik daha güçlü bir tercih (çoğaltıcı eğilim) taşıdığını gösterir; düşük puanlar ise bireyin gereksiz tıbbi müdahaleden kaçınma ve beklemeyi tercih etme eğiliminde (azaltıcı eğilim) olduğunu ifade eder.
Genelci Görüş Alt Boyutu (Madde 1–4): Tıbbi müdahalenin içsel değerine yönelik soyut felsefi yönelimi ölçer. Bu alt boyuttan alınan puanın artması, bireyin yaşam süresine veya yaşam kalitesine kanıtlanmış katkısı olup olmadığından bağımsız olarak tıbbi tedavinin doğası gereği değerli olduğuna dair daha güçlü bir inanca sahip olduğunu gösterir. Bu alt boyut yeterli güvenirlik ve yapı tekrarlanabilirlik değerlerine sahip olup bağımsız bir gösterge olarak kullanılabilir.
Bireyci Görüş Alt Boyutu (Madde 5–9): Bireyin somut ve eyleme dönük sağlık arama davranışı tercihlerini ölçer. Bu alt boyuttan alınan puanın artması, bireyin bir sağlık sorunu karşısında hızla reçete, tedavi veya hekim konsültasyonu arama eğiliminin daha güçlü olduğunu gösterir. Ancak bifaktör diagnostik değerleri (ωH-alt boyut = 0.287, H = 0.553) bu alt boyuttaki güvenilir varyansın büyük bölümünün genel faktöre ait olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle Bireyci Görüş alt boyutu tek başına bağımsız bir gösterge olarak kullanılmamalı, genel skorla birlikte yorumlanmalıdır.

---

Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği

---

Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üstü çalışan yetişkinler

---

Derecelendirme: 7'li likert: Kesinlikle Katılmıyorum (1) Katılmıyorum (2) Biraz Katılmıyorum (3) Ne Katılıyorum Ne Katılmıyorum (4) Biraz Katılıyorum (5) Katılıyorum (6) Kesinlikle Katılıyorum (7)

---

Ölçek Puanlaması: ÇAEÖ'nün puanlamasında maddelerin ortalaması üzerinden hesaplama yapılması önerilmektedir.

Genel skor için 9 maddenin, Genelci Görüş alt boyutu için 1–4. maddelerin, Bireyci Görüş alt boyutu için 5–9. maddelerin aritmetik ortalaması alınır.
Ortalama skor kullanımı sayesinde tüm boyutlar 1–7 aralığında değer almakta, bu durum farklı madde sayılarına sahip alt boyutlar ile genel skor arasında doğrudan karşılaştırma yapılmasına olanak tanımaktadır.

Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışmasında raporlanan betimleyici istatistikler (medyan değerleri: Genel Skor = 5.56, Genelci Görüş = 6.25, Bireyci Görüş = 5.00) ortalama skor üzerinden hesaplanmış olup araştırmacıların çalışmalar arası karşılaştırılabilirliği sağlamak amacıyla aynı puanlama yöntemini kullanmaları önerilir.

---

Ölçek Değerlendirmesi: Sağlık Hizmeti Kullanımında Çoğaltıcı-Azaltıcı Eğilim Ölçeği (ÇAEÖ), bireylerin sağlık hizmetlerine yönelik genel tutum ve tercihlerini değerlendiren 9 maddelik bir öz bildirim aracıdır. Ölçek 7'li Likert tipinde (1 = Kesinlikle katılmıyorum, 7 = Kesinlikle katılıyorum) yanıtlanmakta olup puanlama maddelerin ortalaması üzerinden yapılması önerilmektedir.

Çoğaltıcı-Azaltıcı Genel Eğilim (Genel Skor) (9 madde, Madde 1–9): Bireyin genel çoğaltıcı-azaltıcı eğilimini yansıtır. Genel skordan alınan puanın artması, bireyin sağlık hizmetlerini daha yoğun kullanma ve tıbbi müdahaleye yönelik daha güçlü bir tercih (çoğaltıcı eğilim) taşıdığını gösterir; düşük puanlar ise bireyin gereksiz tıbbi müdahaleden kaçınma ve beklemeyi tercih etme eğiliminde (azaltıcı eğilim) olduğunu ifade eder.
Genelci Görüş Alt Boyutu (Madde 1–4): Tıbbi müdahalenin içsel değerine yönelik soyut felsefi yönelimi ölçer. Bu alt boyuttan alınan puanın artması, bireyin yaşam süresine veya yaşam kalitesine kanıtlanmış katkısı olup olmadığından bağımsız olarak tıbbi tedavinin doğası gereği değerli olduğuna dair daha güçlü bir inanca sahip olduğunu gösterir. Bu alt boyut yeterli güvenirlik ve yapı tekrarlanabilirlik değerlerine sahip olup bağımsız bir gösterge olarak kullanılabilir.
Bireyci Görüş Alt Boyutu (Madde 5–9): Bireyin somut ve eyleme dönük sağlık arama davranışı tercihlerini ölçer. Bu alt boyuttan alınan puanın artması, bireyin bir sağlık sorunu karşısında hızla reçete, tedavi veya hekim konsültasyonu arama eğiliminin daha güçlü olduğunu gösterir. Ancak bifaktör diagnostik değerleri (ωH-alt boyut = 0.287, H = 0.553) bu alt boyuttaki güvenilir varyansın büyük bölümünün genel faktöre ait olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle Bireyci Görüş alt boyutu tek başına bağımsız bir gösterge olarak kullanılmamalı, genel skorla birlikte yorumlanmalıdır.

ÇAEÖ'nün puanlamasında maddelerin ortalaması üzerinden hesaplama yapılması önerilmektedir. Genel skor için 9 maddenin, Genelci Görüş alt boyutu için 1–4. maddelerin, Bireyci Görüş alt boyutu için 5–9. maddelerin aritmetik ortalaması alınır. Ortalama skor kullanımı sayesinde tüm boyutlar 1–7 aralığında değer almakta, bu durum farklı madde sayılarına sahip alt boyutlar ile genel skor arasında doğrudan karşılaştırma yapılmasına olanak tanımaktadır. Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışmasında raporlanan betimleyici istatistikler (medyan değerleri: Genel Skor = 5.56, Genelci Görüş = 6.25, Bireyci Görüş = 5.00) ortalama skor üzerinden hesaplanmış olup araştırmacıların çalışmalar arası karşılaştırılabilirliği sağlamak amacıyla aynı puanlama yöntemini kullanmaları önerilir.

---

Çeviri Süreci: Sağlık Hizmeti Kullanımında Çoğaltıcı-Azaltıcı Eğilim Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanmasında uluslararası kılavuzlarda önerilen çeviri-geri çeviri yöntemi izlenmiştir. İlk aşamada orijinal İngilizce form, ana dili Türkçe olan ve sağlık yönetimi alanında uzman iki dilli araştırmacılar tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Ardından Türkçe form, orijinal maddelere daha önce maruz kalmamış, ana dili İngilizce olan ve Türkçeye profesyonel düzeyde hâkim bir çevirmen tarafından bağımsız olarak İngilizceye geri çevrilmiştir. Geri çeviri ile orijinal form arasındaki tutarsızlıklar tartışılarak çözümlenmiştir. Üç sağlık yönetimi ve iki hemşirelik araştırmacısından oluşan beş kişilik uzman komitesi, maddeleri anlam, deyimsel uygunluk, deneyimsel eşdeğerlik ve kavramsal eşdeğerlik boyutlarında değerlendirmiştir. Her madde 4'lü derecelendirme formu ile puanlanmış, 3.5 altında kalan maddeler uzlaşıya varılana dek revize edilmiştir. Ön uygulama 17 üniversite öğrencisi ile gerçekleştirilmiş, madde anlaşılırlığı ve kültürel yorumlanabilirlik değerlendirilmiş ve küçük ifade düzeltmeleri yapılmıştır. Orijinal ölçek geliştiricisi Dr. Laura D. Scherer'den 9 Ocak 2024 tarihinde yazılı çeviri ve uyarlama izni alınmıştır.

---

Geçerlik: Yapı geçerliği, örneklemin eşleştirilmiş propensity skoru yöntemiyle keşfedici (n = 256) ve doğrulayıcı (n = 255) alt örneklemlere ayrılmasıyla incelenmiştir. Keşfedici aşamada Keşfedici Grafik Analizi (EGA) ve Keşfedici Faktör Analizi (EFA) uygulanmış, her iki yöntem de iki boyutlu bir yapıyı desteklemiştir. Bootstrap EGA (500 tekrar) yüksek yapısal kararlılık göstermiş, örneklerin %94.6'sı iki boyutlu yapıyı yeniden üretmiştir. Doğrulayıcı aşamada beş rakip model karşılaştırılmış ve tam bifaktör model en iyi uyumu sağlamıştır (CFI = 0.997, TLI = 0.993, RMSEA = 0.021, SRMR = 0.025). Yakınsak geçerlik, ölçeğin sağlık hizmetlerine güven değişkenleriyle anlamlı pozitif korelasyonları (r = 0.15–0.25, p < 0.01) ve senaryo bazlı sağlık hizmeti kullanım niyetleriyle tutarlı ilişkileri (r = 0.09–0.29) ile desteklenmiştir. Ayırt edici geçerlik, sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi ölçümleriyle (EQ-5D indeks ve EQ-VAS) zayıf ve büyük ölçüde anlamsız korelasyonlar elde edilmesiyle doğrulanmıştır. Ölçüm değişmezliği cinsiyet, yaş grubu, medeni durum, çocuk sahibi olma ve sosyal güvence durumu olmak üzere beş demografik değişken açısından test edilmiş; tüm gruplarda yapısal, metrik ve skalar değişmezlik sağlanmıştır.

---

Güvenirlik: Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı Cronbach α = 0.78 (95% GA [0.74, 0.82]) olarak hesaplanmıştır. Genelci Görüş alt boyutu için Cronbach α = 0.81, bileşik güvenirlik (CR) = 0.87 ve ortalama açıklanan varyans (AVE) = 0.63; Bireyci Görüş alt boyutu için Cronbach α = 0.74, CR = 0.83 ve AVE = 0.49 değerleri elde edilmiştir. Genel ölçek düzeyinde CR = 0.92 ve AVE = 0.55 bulunmuştur. Bifaktör diagnostikler incelendiğinde, genel faktör için omega hiyerarşik katsayısı (ωH) = 0.535, yapı tekrarlanabilirlik indeksi (H) = 0.722 ve faktör determinasyon katsayısı = 0.966 olarak hesaplanmıştır. Genelci Görüş alt boyutu için ωH = 0.548, H = 0.713 ve faktör determinasyonu = 0.972 değerleri bu alt boyutun bağımsız kullanıma uygun güvenirlik düzeyinde olduğunu göstermektedir. Bireyci Görüş alt boyutu için ωH = 0.287, H = 0.553 ve faktör determinasyonu = 0.883 olarak bulunmuş olup bu değerler, söz konusu alt boyutun tek başına bağımsız bir gösterge olarak kullanılmaması, genel skorla birlikte yorumlanması gerektiğine işaret etmektedir.

---

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr