Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmeye Yönelik Ebeveyn Yeterlik Ölçeği (OPBEYÖ)

Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.

Tez

İNDİR

Ölçek Formu

İNDİR

Link: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp

Ölçek Çeşidi: Geliştirme

Kategori(ler):

10 Psikoloji » 110 Gelişim Psikolojisi -Genel

30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 345 Özel Eğitim

Kaynak Türü: Tez

Kaynak/Referans:

Küçükgöz, M. (2026). Otizmli çocuğu olan ebeveynlere problem davranışlarla baş etme becerisi kazandırmaya yönelik geliştirilen Ebeveyn Eğitim Programı’nın etkililiğinin incelenmesi (Tez No. 991261) [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

Geliştiren/Uyarlayan: Mehmet Küçükgöz

Yıl: 2026

Kaynak Adı: Otizmli Çocuğu Olan Ebeveynlere Problem Davranışlarla Baş eEme Becerisi Kazandırmaya Yönelik Geliştirilen Ebeveyn Eğitim Programının Etkililiğinin İncelenmesi

Tez Türü: Doktora

Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi

Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü

Şehir: Konya

Ülke: Türkiye

DOI: Yök Tez No: 991261

Sorumlu Yazar: Mehmet Küçükgöz

İletişim: mehmetkucukgozz@gmail.com

Ölçülen Özellikler: Davranışsal Müdahale, İşbirliği ve Yasal Düzenlemeler, Ortam Düzenleme, Otizmi Tanıma, Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmede Ebeveyn Yeterliği, Pekiştireç Tarifeleri ve Kullanım Teknikleri, Problem Davranışları Tanıma, Problem Davranışlarla İlişkili Konular, Yöntem ve Teknikler

Alt Boyutlar: Davranış Yönetimi Yeterlikleri, Davranışsal Müdahale ve Ortam Düzenleme Yeterlikleri, Otizm ve Problem Davranış Tanıma Yeterlikleri, Pekiştireç Kullanma Yeterlikleri, Yöntem ve Teknik Kullanma Yeterlikleri

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Örnek 5 madde:
1. Otizmle ilgili kavramları (ekolali, stereotipi gibi) tanımlamada yeterliyim.
2. Otizmin gelişim özelliklerini açıklamada yeterliyim.
3. Otizmli bireyleri diğer bireylerden ayırt etmede yeterliyim.
4. Problem davranışın ne olduğunu ifade etmede yeterliyim.
5. Problem davranışlarla ilgili kavramları açıklamada yeterliyim.

Ölçek toplamda 29 maddeden oluşmaktadır.

Ölçek Türü: Ebeveyn Yeterliğini Değerlendirme

Kimlere Uygulanabilir: Otizmli Çocuğu Olan Ebeveynler

Derecelendirme: 5'li Likert (1= Kesinlikle Katılmıyorum - 2= Katılmıyorum - 3= Kararsızım - 4= Katılıyorum - 5= Kesinlikle Katılıyorum)

Ölçek Puanlaması: Ölçek toplamda 29 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte ters madde yoktur. En düşük puan 29, en yüksek puan 145’dir. Puan
yükseldikçe problem davranışlarla baş etmeye yönelik yeterlik düzeyi artmaktadır.

Ölçek Değerlendirmesi: Ölçek toplamda 29 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte ters madde yoktur. En düşük puan 29, en yüksek puan 145’dir. Puan
yükseldikçe problem davranışlarla baş etmeye yönelik yeterlik düzeyi artmaktadır.

Geçerlik: Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmeye Yönelik Ebeveyn Yeterlik Ölçeği (OPBEYÖ) için gerçekleştirilen geçerlik çalışmaları birkaç aşamada yürütülmüştür. Bu çalışmalar genel olarak kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği başlıkları altında ele alınmıştır.

Kapsam Geçerliği
Ölçeğin kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla geliştirilen madde havuzu özel eğitim alanında uzman öğretim üyeleri tarafından değerlendirilmiştir. Bu süreçte dört öğretim üyesinin görüşleri alınmış, maddelerin hedeflenen yapıyı temsil etme düzeyi, dil ve ifade uygunluğu incelenmiş ve uzman görüşleri doğrultusunda gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Ayrıca ölçeğin anlaşılabilirliğini ve uygulanabilirliğini değerlendirmek amacıyla 10 ebeveyn ile pilot uygulama gerçekleştirilmiş ve bazı maddeler yeniden düzenlenmiştir.

Yapı Geçerliği
Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
İlk aşamada Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanarak ölçeğin faktör yapısı belirlenmiştir.
Daha sonra elde edilen yapının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır.
Analiz sonuçları, ölçeğin ebeveynlerin problem davranışlarla baş etme yeterliklerini ölçen birden fazla alt boyuttan oluşan anlamlı bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Maddelerin faktör yükleri ve t değerleri incelendiğinde tüm maddelerin ilgili faktörleri anlamlı biçimde temsil ettiği ve ölçeğin güçlü bir ayırt ediciliğe sahip olduğu belirlenmiştir.

Ölçüt Geçerliği
OPBEYÖ’nün ölçüt geçerliğini incelemek amacıyla ölçek, Otizmli Çocuğa Sahip Ebeveynlerin Eğitsel Becerilerine İlişkin Yeterlik Ölçeği (EEBYÖ)’nün “problem davranışla baş edebilme” boyutu ile birlikte uygulanmıştır. Bu uygulama 101 ebeveynden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiş ve iki ölçek arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bu sonuçlar, OPBEYÖ’nün ebeveynlerin problem davranışlarla baş etme yeterliklerini ölçmede geçerli bir ölçme aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik: Otizmli Çocukların Problem Davranışlarıyla Baş Etmeye Yönelik Ebeveyn Yeterlik Ölçeği (OPBEYÖ) için güvenirlik analizleri ölçeğin iç tutarlılığını ve maddelerin ayırt ediciliğini incelemek amacıyla aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmiştir.

İç Tutarlılık Güvenirliği (Cronbach Alfa)
Ölçeğin güvenirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık bulunduğunu göstermiştir. Elde edilen Cronbach alfa değerleri, ölçeğin ebeveynlerin problem davranışlarla baş etme yeterliklerini ölçmede güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

Madde Analizi
Ölçeğin güvenirliğini desteklemek amacıyla madde ayırt edicilik analizleri gerçekleştirilmiştir. Maddelerin t değerleri incelendiğinde, tüm maddelerin istatistiksel olarak anlamlı olduğu ve ölçülen yapıyı ayırt etme gücünün yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlar ölçek maddelerinin hedeflenen yeterlik alanlarını ölçmede etkili olduğunu göstermektedir.

Faktör Bazlı Tutarlılık
Alt boyutlar incelendiğinde, ölçeğin farklı yeterlik alanlarını ölçen faktörlerinin (örneğin yöntem ve teknik kullanma, davranış yönetimi, pekiştireç kullanma ve davranışsal müdahale gibi) her birinde yüksek anlamlılık değerleri elde edilmiş ve bu durum ölçeğin faktör yapısının tutarlı olduğunu göstermiştir.

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr