Tip 1 Diyabetli Çocuklar İçin Diyabetin Akut Komplikasyonlarına Yönelik Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (8-12 yaş)
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.
Link: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0882596324002446
Ölçek Çeşidi: Geliştirme
Kategori(ler):
60 Sağlık Bilimleri » 640 Hemşirelik » 642 Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Yeşil, F., & Çövener Özçelik, Ç. (2024). The development of Health Literacy Scale for Acute Complications of Diabetes for Children with Type 1 Diabetes (8-12 years). Journal of Pediatric Nursing: Nursing Care of Children & Families, 78, e59–e65. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2024.06.016
Geliştiren/Uyarlayan: Fatma Yeşil, Çağrı Çövener Özçelik
Yıl: 2024
Kaynak Adı: The development of health literacy scale for acute complications of diabetes for children with type 1 diabetes (8–12 years)
Dergi: Journal of Pediatric Nursing
Cilt: 78
Sayfa Aralığı: e59-e65
DOI: https://doi.org/10.1016/j.pedn.2024.06.016
Sorumlu Yazar: Çağrı Çövener Özçelik
İletişim: ccovener@gmail.com
Ölçülen Özellikler: 8-12 yaş tip 1 diyabetli çocukların diyabetin akut komplikasyonlarına ilişkin sağlık okuryazarlığı düzeyi
Alt Boyutlar: Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili bilgi sahibi olma, Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili karşılaşılan sorunları yorumlama, Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili sağlıklı yaşam biçimi davranışları
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Örnek Madde:
1. Arkadaşlarınız ile birlikte bir doğum günü partisine katıldınız. Arkadaşlarınız partide doğum günü pastasından herkesin istediği kadar yiyebileceğini söylüyor. Bu durumda siz ne yapardınız?
a) Kan şekerimi ölçüp insülin dozumu ayarlar ve pastadan yerim
b) İçinde şeker olduğu için pastadan yemem
c) Pastayı yemeden önce insülin yaparım
d) Bir pastadan bir şey olmaz deyip insülin yapmadan pastadan yerim
Toplam 19 madde var. Bir madde A ve B seçeneği adı altında 2 maddedir.
Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği
Kimlere Uygulanabilir: 8-12 yaş tip 1 diyabetli çocuklar
Ölçek Puanlaması: Ölçek,19 madde ve üç alt boyuttan oluşmaktadır. Birinci alt boyut 8 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek minimum puan 0, maksimum puan ise 8'dir. Bu alt boyuttan alınan puanların artması diyabet ile ilgili bilginin anlama düzeyinin yüksek olduğu anlamına gelmektedir. İkinci alt boyut 6 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutun minimum puanı 0, maksimum puanı ise 6'dır. Bu alt boyuttaki yüksek puanlar diyabet ile ilgili bilginin değerlendirebildiğini göstermektedir. Üçüncü alt boyut 5 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutun minimum puanı 0, maksimum puanı ise 5'dir. Bu alt boyuttaki yüksek puanlar ise diyabet ile ilgili öğrendiği bilgileri gerektiğinde kendisi de uygulayabileceğini ifade etmektedir. Ölçekten alınan en düşük puan 0, en yüksek puan ise 19'dur. Yüksek puanlar diyabet sağlık okuryazarlık düzeyinin yüksek olduğunu ifade etmektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Değerlendirme formu ölçeğin arkasına eklenmiştir.
Geçerlik: Kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla Davis (1992) tekniği kullanılmıştır. Buna göre uzman görüşleri ile incelenen ölçeğin kapsam geçerlilik indeksi 0.92olarak bulunmuştur.
Yapı geçerliliğinin tespit edilebilmesi için açımlayıcı (exploratory) faktör analizi (AFA) yapılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi ile yapısal geçerlilik, boyutlar arasındaki ilişki ve faktör yapısı incelenmektedir. Ölçeğin faktör sayısını belirlemede Kaiser’in özdeğer≥1 kuralı kullanılır (Kaiser, 1974). Ayrıca verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve Bartlett küresellik testi uygulanmıştır. DHLS’nin KMO değeri 0,718 olarak bulunmuştur. Bartlett küresellik testi değerleri (χ 2 = 1362,58 df=171 p<0,05) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş ve korelasyon matrisinin birim matris olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Böylece elde edilen sonuçlara göre veri grubuna faktör analizi uygulanabileceği sonucuna varılmaktadır. AFA için eğik döndürme yöntemi olan “Promax” döndürme tekniği uygulanmıştır. Faktör analizi sonucunda birden fazla faktörden yük alan maddeler ve faktör yükleri arasında .10'dan fazla fark olan 3 madde ölçekten çıkartılmıştır. Ölçek üç faktörlü bir yapıya sahiptir. Üç faktörlü yapı ölçeğin toplam değişkenlerinin %42,4’ü açıkladığı görülmektedir. (Tablo 1). 0,40'ın altında madde yüklenmemiştir. Dolayısıyla ölçek 19 madde ve üç faktör olarak belirlenmiştir. “Scree-plot” grafiğinde, ölçeğin faktöriyel yapısı sunulmuştur (Şekil 2).
Factor 1:1,5,6,8B,10,11,12 ve 16 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi anlama ile ilgili ifadeleri içermektedir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili bilgi sahibi olma”adı verilmiştir.
Factor 2:2,4,7,9,19 ve 21 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler diyabet sağlık okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi değerlendirme ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili karşılaşılan sorunları yorumlama” adı verilmiştir.
Factor 3:3,8A,13,14 ve 17 numaralı maddeler bu faktör altında toplanmıştır. Bu maddeler Diyabet Sağlık Okuryazarlığıyla ilgili bilgiyi kullanma/uygulama ile ilgili ifadeleri içerir. Bu nedenle faktöre “Diyabetin akut komplikasyonları ile ilgili sağlıklı yaşam biçimi davranışları” adı verilmiştir.
Maddelerin faktör yüklerine bakıldığında madde yüklerinin .420 ile .763 arasında olduğu belirtilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucu elde edilen faktörler ve madde faktör yükleri Tablo 1’de görülmektedir. Elde edilen sonuçlar incelendiğinde, birinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,474 ile 0,763 arasında olan 8 maddeden oluştuğu, ikinci faktörün madde faktör yüklerinin 0,497 ile 0,709 arasında olan 6 maddeden oluştuğu ve üçüncü faktörün madde faktör yüklerinin 0,420 ile 0,701 ile arasında olan 5 maddeden oluştuğu görülmektedir. Madde faktör yüklerinin tamamının 0,40’tan büyük olduğu görülmektedir (Tablo 1).
Güvenirlik: Ölçeğin güvenirliğini test etmek için madde toplam korelasyon, iç tutarlılık güvenirliği, yarıya bölme testi tekniklerinden yararlanılmıştır. DHLS’nin madde toplam korelasyonu .301 ile .782 arasında değişmektedir. Madde toplam korelasyonu ile hesaplanan korelasyon katsayıları .30'un altında olduğundan 3 madde ölçekten çıkarılmış ve faktör yapılarına son şeklini vermek için yeniden açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır . Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliğini belirlemek için Cronbach Alpha kullanılmıştır. Ölçeğin toplam Cronbach Alpha katsayısı, 0,804 olarak saptanmıştır (Tablo 2). İki yarının güvenilirliğini belirlemek hesaplanan için Spearman-Brown ve Guttman katsayıları sırasıyla 0.775 ve 0.754'tür.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr