Yaşam Boyu Yapay Zekâ Etik Farkındalık Ölçeği

Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.

Makale

İNDİR

Ölçek Formu

İNDİR

Link: https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5373741

Ölçek Çeşidi: Geliştirme

Kategori(ler):

30 Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme » 307 Değerler Eğitimi » 309 Eğitim Sosyolojisi » 335 Yetişkin Eğitimi/Hayat Boyu Öğrenme

Kaynak Türü: Makale

Kaynak/Referans:

Arslankara, V. B., & Usta, E. (2025). Development and validation of the Lifelong Artificial Intelligence Ethical Awareness Scale (LAIEAS). Journal of Teacher Education and Lifelong Learning, 7(2), 319-329. https://doi.org/10.51535/tell.1813310

Geliştiren/Uyarlayan: Veysel Bilal Arslankara, Ertuğrul Usta

Yıl: 2025

Kaynak Adı: Yaşam Boyu Yapay Zekâ Etik Farkındalık Ölçeği'nin Geliştirilmesi ve Doğrulanması / Development and Validation of the Lifelong Artificial Intelligence Ethical Awareness Scale

Dergi: Journal of Teacher Education and Lifelong Learning

Cilt: 7

Sayı: 2

Sayfa Aralığı: 319-329

DOI: https://doi.org/10.51535/tell.1813310

Sorumlu Yazar: Veysel Bilal Arslankara

İletişim: vbilalarslankara@gmail.com

Ölçülen Özellikler: Davranışsal Etik, Etik, yapay zeka etik farkındalık, Yapay Zeka Farkındalık Düzeyi

Alt Boyutlar: Davranışsal Eğilim, Değer ve Tutum, Eleştirel Değerlendirme, Farkındalık (Awareness), Sürekli Öğrenme ve Adaptasyon

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: F1. Farkındalık:
1. Yapay zekâ uygulamalarının karar verme süreçlerinde hata yapabileceğinin farkındayım.
5. Yapay zekânın güvenlik riskleri taşıdığını bilirim.

F2. Değer ve Tutum:
6. Yapay zekâ sistemleri insan onuruna saygı göstermelidir.
10. Yapay zekâ kullanımı toplum değerleriyle uyumlu olmalıdır.

F3. Davranışsal Eğilim:
11. Etik kaygılar taşıyan bir uygulama varsa, onu kullanmamayı tercih ederim.
15. İş yerinde etik olmayan YZ uygulamalarını yönetime bildiririm.

F4. Eleştirel Değerlendirme:
16. Bir yapay zekâ çıktısını gördüğümde, hangi verinin kullanıldığını sorgularım.
20. YZ sistemlerinin sınırlılıklarını değerlendirirken etik perspektifi ön planda tutarım.

F5. Sürekli Öğrenme ve Adaptasyon:
21. Yapay zekâ hakkında yeni bilgileri düzenli olarak takip etmeye çalışırım.
26. Yeni etik düzenlemeler çıktığında bunları takip edip uygulamaya çalışırım.

Ölçek Türü: Farkındalık

Kimlere Uygulanabilir: Yapay Zeka Araçlarını Kullananlar, Yaşam Boyu Öğrenen Bireyler

Derecelendirme: 5’li Likert (1= Hiç katılmıyorum / 5= Tamamen katılıyorum)

Ölçek Puanlaması: Toplam ölçek puanı 26 ile 130 arasında değişebilir.
Ölçekte ters madde bulunmamaktadır.

Ölçek Değerlendirmesi: Alt ölçek puanları, ilgili maddelerin toplanması veya ortalamasının alınmasıyla hesaplanırken, toplam puan bireyin genel etik farkındalık düzeyini temsil eder.
Daha yüksek puanlar, AI teknolojilerinin etik sonuçlarına karşı daha fazla etik farkındalık ve duyarlılık olduğunu ve yapay zeka alanında daha ileri düzeyde yaşam boyu etik farkındalığı yansıtır.

Geçerlik: Yaşam Boyu Yapay Zekâ Etik Farkındalık Ölçeği’nin geçerliği kapsam, yapı, yakınsak, ayırt edici ve ölçüt geçerliği boyutlarında ele alınmıştır.

Öncelikle kapsam geçerliği, alanında uzman yedi akademisyenin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiş ve S-CVI/Ave değerinin .94 olarak hesaplanması, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermiştir.

Yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleriyle test edilmiş olup elde edilen bulgular ölçeğin kuramsal olarak öngörülen beş faktörlü yapısının veri ile güçlü biçimde uyumlu olduğunu ortaya koymuştur.

Yakınsak geçerlik kapsamında hesaplanan AVE değerlerinin .65 ile .72 arasında değişmesi, her bir alt boyutun kendi maddeleriyle yeterli düzeyde ilişki gösterdiğini doğrulamıştır.

Ayırt edici geçerlik, Fornell–Larcker ölçütü ve HTMT değerleri üzerinden incelenmiş; her faktörün √AVE değerinin faktörler arası korelasyonlardan yüksek olması ve HTMT değerlerinin .85’in altında kalması, alt boyutların birbirinden ayırt edilebilir yapılar olduğunu göstermiştir.

Ölçüt geçerliği kapsamında ise ölçek puanlarının yapay zekâ kullanım-yeterlik ve yaşam boyu öğrenme eğilimi ile pozitif, teknoloji kaygısı ile negatif yönde anlamlı ilişkiler göstermesi, ölçeğin kuramsal beklentilerle tutarlı ölçümler sunduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik: Yaşam Boyu Yapay Zekâ Etik Farkındalık Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık kapsamında değerlendirilmiştir.

İç tutarlılık güvenirliği için Cronbach α ve McDonald ω katsayıları hesaplanmış olup tüm alt boyutlar için α ve ω değerlerinin .86 ve üzerinde olduğu görülmüştür. Bu bulgular, ölçeğin ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca bileşik güvenirlik (CR) değerlerinin .88 ile .93 arasında değişmesi, maddelerin ilgili yapıları tutarlı ve güvenilir biçimde ölçtüğünü ortaya koymuştur.

Zamana bağlı güvenirlik kapsamında, 50 kişilik bir alt örneklem üzerinde üç hafta arayla gerçekleştirilen test-tekrar test uygulaması sonucunda elde edilen korelasyon katsayısının r = .89 (p < .001) olması, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sunduğunu göstermektedir.

Elde edilen tüm güvenirlik bulguları birlikte değerlendirildiğinde, ölçeğin yaşam boyu öğrenmede yapay zekâ etik farkındalığını ölçmek için güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr