Yapay Zeka Çağında Dijital Tükenmişlik Ölçeği
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının bilimsel araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazara araştırmanın amacı ile bilgi notu içeren bir e-posta gönderilerek izin alınması zorunludur.
İNDİR
Ölçek Çeşidi: Uyarlama
Kategori(ler):
60 Sağlık Bilimleri » 606 Halk Sağlığı » 640 Hemşirelik » 644 Halk Sağlığı Hemşireliği
Kaynak Türü: Bildiri
Kaynak/Referans:
Olğaç Ak, K., Yalçınoz Baysal, H., & Türkoğlu, N. (2026, 22-23 Mayıs). Yapay Zekâ Çağında Dijital Tükenmişlik Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması. IV. Kazakistan Hemşirelik Uzmanları Kongresi bildiri kitabı içinde (ss. 33-42). Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi.
Geliştiren/Uyarlayan: Kadriye OLĞAÇ AK, Hasret Yalçınöz Baysal, Nihan Türkoğlu
Yıl: 2026
Kaynak Adı: Yapay zekâ çağında dijital tükenmişlik ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması.
Şehir: Astana
Ülke: Kazakistan
Ay: Temmuz
Sempozyum / Kongre Adı: Қазақстан мейіргер ісі мамандарының IV съезінің материалдары: «Білімге инвестиция — мейіргер ісінің тұрақты дамуы» (IV. Kazakistan Hemşirelik Uzmanları Kongresi
Bildiri Türü: Tam Metin
Sorumlu Yazar: Kadriye OLĞAÇ AK
İletişim: kadriyeolgac@artuklu.edu.tr
Ölçülen Özellikler: Dijital tükenmişlik
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Ölçek toplam 37 maddeden oluşmaktadır ve bireylerin yapay zekâ çağında yaşadıkları dijital tükenmişlik düzeyini değerlendirmektedir. Ölçekten örnek maddeler şunlardır:
"Dijital teknolojileri kullanmak beni zihinsel olarak yorar."
"Yapay zekâ destekli uygulamaları kullanırken kendimi tükenmiş hissederim."
"Sürekli çevrim içi olmak beni duygusal olarak yorar."
Ölçek Türü: Tükenmişlik
Kimlere Uygulanabilir: 17 Yaş Üstü Üniversite Öğrencileri
Derecelendirme: Ölçek 7'li Likert tipinde derecelendirilmektedir. Her madde 1 = Kesinlikle katılmıyorum ile 7 = Kesinlikle katılıyorum arasında puanlanmaktadır. Katılımcılardan her bir ifadeye katılma düzeylerini bu seçeneklerden birini işaretleyerek belirtmeleri istenmektedir.
Ölçek Puanlaması: Ölçek 37 maddeden oluşmaktadır ve her madde 1 (Kesinlikle katılmıyorum) ile 7 (Kesinlikle katılıyorum) arasında puanlanmaktadır. Ölçekten alınabilecek en düşük puan 37, en yüksek puan ise 259'dur. Ölçekte ters puanlanan madde bulunmamaktadır. Ölçekten alınan puanın yükselmesi, bireyin yapay zekâ çağında dijital tükenmişlik düzeyinin arttığını göstermektedir.
Ölçek Değerlendirmesi: Ölçekten elde edilen puan, tüm maddelere verilen yanıtların toplanmasıyla hesaplanmaktadır. Toplam puanın yüksek olması, bireyin yapay zekâ çağında dijital tükenmişlik düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir. Ölçekte ters puanlanan madde bulunmadığından tüm maddeler doğrudan puanlanmaktadır. Ölçek tek faktörlü yapıya sahip olup değerlendirme toplam puan üzerinden yapılmaktadır. Belirlenmiş bir kesme puanı bulunmamaktadır; bireylerin dijital tükenmişlik düzeyleri toplam puanlar karşılaştırılarak değerlendirilmektedir.
Çeviri Süreci: Ölçeğin Türkçeye uyarlama sürecinde öncelikle orijinal ölçeğin kullanım izni alınmıştır. Ardından ölçek, İngilizce ve Türkçeye hâkim iki bağımsız uzman tarafından Türkçeye çevrilmiş, çeviriler karşılaştırılarak ortak bir Türkçe form oluşturulmuştur. Daha sonra bu form, anlam bütünlüğü, dil uygunluğu ve kültürel eşdeğerlik açısından değerlendirilmiş, gerekli düzenlemeler yapılarak son Türkçe form elde edilmiştir. Son aşamada uzman görüşleri doğrultusunda kapsam geçerliliği değerlendirilmiş ve ölçek uygulamaya hazır hâle getirilmiştir.
Geçerlik: Ölçeğin geçerliği kapsamında dil geçerliği, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği değerlendirilmiştir. Dil geçerliği sürecinde ölçek iki bağımsız uzman tarafından Türkçeye çevrilmiş ve kültürel uyum açısından gözden geçirilmiştir. Kapsam geçerliğinde 10 uzmanın görüşü alınmış; Madde İçerik Geçerlik İndeksi (I-CVI) değerlerinin 0.80–1.00, Ölçek İçerik Geçerlik İndeksi Ortalaması (S-CVI/Ave) değerinin 0.95 olduğu belirlenmiştir. Yapı geçerliğinde KMO değeri 0.960, Bartlett Küresellik Testi anlamlı bulunmuştur (χ²=26634.507, p<0.001). Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda ölçeğin tek faktörlü bir yapı sergilediği ve toplam varyansın %63.66'sını açıkladığı, madde faktör yüklerinin ise 0.661–0.863 arasında değiştiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular ölçeğin Türkçe formunun yeterli geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.
Güvenirlik: Ölçeğin güvenirliği iç tutarlılık katsayıları ve madde-toplam korelasyonları ile değerlendirilmiştir. Toplam ölçek için Cronbach's Alpha (α) = 0.984 ve McDonald's Omega (ω) = 0.984 olarak bulunmuştur. Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları 0.662–0.851 arasında değişmektedir. Bu bulgular, ölçeğin çok yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin ölçülen yapıyı güvenilir biçimde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca herhangi bir maddenin çıkarılması Cronbach's Alpha katsayısında anlamlı bir artış sağlamamış, bu nedenle tüm maddelerin ölçekte korunması uygun bulunmuştur.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr
Orijinal Form
Orijinal Ölçek Adı: Digital Burnout Scale in the Artificial Intelligence Era
Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale
Orijinal Kaynak / Referans:
Zhao, L., Zhao, J., Cao, E., Li, K., Pan, L., Zou, Y., & Sun, X. (2025). Development and validation of a Digital Burnout Scale in Artificial Intelligence Era. Frontiers in Psychology, 16, 1580422. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1580422
Orijinal Ölçek Yıl: 2025
Orijinal Ölçek Kaynak Adı: Frontiers in Psychology
Orijinal Ölçek DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1580422
Orijinal Ölçek Geçerlik: Orijinal ölçeğin geçerlik çalışmasında kapsam ve yapı geçerliği değerlendirilmiştir. Yapı geçerliği analizleri sonucunda ölçeğin 6 alt boyuttan ve 37 maddeden oluştuğu belirlenmiştir. Ölçek; dijital yaşlanma, duygusal tükenmişlik, bilişsel aşırı yüklenme, bilişsel çelişki, dijital yoksunluk ve davranışsal bağımlılık olmak üzere altı boyutlu bir yapı sergilemiştir.
Orijinal Ölçek Güvenirlik: Orijinal ölçeğin güvenirlik analizlerinde alt boyutlara ait Cronbach's Alpha (α) katsayılarının 0.85 ile 0.91 arasında değiştiği bildirilmiştir. Bu değerler, ölçeğin ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.