Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu
Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. Araştırmanının başlangıcında araştırmanın amacı ile bir bilginin sorumlu yazara e-posta gönderilmesi yeterlidir.
Link: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tudod/article/1651319
Ölçek Çeşidi: Uyarlama
Kategori(ler):
60 Sağlık Bilimleri » 640 Hemşirelik
Kaynak Türü: Makale
Kaynak/Referans:
Dereli, K., & Çövener Özçelik, Ç. (2025). Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu (8-17 Yaş) Türkçe geçerlilik güvenirlik çalışması. Turkish Journal of Diabetes and Obesity, 9(3), 334-343.
Geliştiren/Uyarlayan: Kübra Dereli, Çağrı Çövener Özçelik
Yıl: 2025
Kaynak Adı: Diyabette Sorunlu Alanlar Ölçeği Çocuk-Ergen Formu (8-17 Yaş) Türkçe Geçerlilik Güvenirlik Çalışması
Dergi: Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi
Cilt: 9
Sayı: 3
Sayfa Aralığı: 334-343
DOI: https://doi.org/10.25048/tudod.1651319
Sorumlu Yazar: Çağrı Çövener Özçelik
İletişim: ccovener@gmail.com
Ölçülen Özellikler: 8-17 yaş arası tip 1 diyabetli çocuklarda diyabette algılanan yük
Alt Boyutlar: Çevresel sorunlar, Davranışsal sorunlar, Duygusal Sorunlar
Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Faktör 1: Davranışsal Sorunlar
S7- Diyabetle ilgilenmekten çok yoruldum.
S2- Diyabet hayatımı ele geçirmiş gibi hissediyorum.
S10- Her öğünde insülin dozumu hesaplamaya çalışmaktan yoruldum.
S9- Kan şekerimi kontrol etmek için yaptığım işi bırakmak zorunda kalmak canımı sıkıyor.
S6- Kan şekerim yükseldiğinde ya da düştüğünde üzgün hissediyorum.
S4- Yediklerim hakkında bu kadar çok düşünmek beni rahatsız ediyor.
S13- İnsülin yapmayı ya da bolus vermeyi hatırlamaktan yoruldum.
Faktör 2: Duygusal Sorunlar
S11- Diyabetli olduğum için utanıyorum.
S15- Diyabetim nedeniyle yaşıtım olan diğer çocuklara/gençlere uyum sağlayamadığımı hissediyorum.
S8- Diğer çocukların/gençlerin yediği şeyleri yiyemediğimde kendimi dışlanmış hissediyorum.
Faktör 3: Çevresel Sorunlar
S19- Özellikle fiziksel aktiviteler sırasında (örneğin. spor, dışarıda oynamak, dans dersi) şekerimin düşmesinden endişe ediyorum.
S20- Ailem benim ve diyabetim hakkında çok fazla endişeleniyor.
S3- Kan şekerim yükseldiğinde ya da düştüğünde bunun benim hatam olduğunu hissediyorum.
S18- Arkadaşlarım ve ailem diyabetli olmanın nasıl bir şey olduğunu anlamıyor
Ölçek Türü: Öz Bildirim (Kendini Değerlendirme) Ölçeği
Kimlere Uygulanabilir: 8-17 yaş tip 1 diyabetli çocuklar
Derecelendirme: 0 ‘’katılıyorum’’ dan 4’’katılmıyorum’’ a kadar 5’li Likert şeklinde puanlanmaktadır.
Ölçek Puanlaması: Ölçek, 8-17 yaş arasındaki tip 1 diyabetli çocukların diyabet yüklerini ölçen 20 maddeden oluşmaktadır ve 0 ‘’katılıyorum’’ dan 4’’katılmıyorum’’ a kadar 5’li Likert şeklinde puanlanmaktadır. Daha sonra ölçek puanları tersine dönüştürülerek hesaplanmaktadır. (4=0; 3=25, 2=50, 1=75, 0=100).
Ölçek Değerlendirmesi: Ölçeğin maksimum puanı 100 iken minimum puanı 0 dir. Ölçekten alınan toplam puanın artması diyabete bağlı yükün arttığını göstermektedir
Çeviri Süreci: Orjinal çalışmadaki ölçek istenilen dile çevrilirken üç yöntem olarak; tek yönlü çeviri, grup çevirisi ve geri çeviri yöntemi kullanılır. Geri çeviri yöntemi ise kültürel eşitlik adına en fazla tercih edilen yöntemdir. Bu çalışmada da geri çeviri yöntemi kullanılmıştır. En az iki birbirinden bağımsız alanında uzman İngilizce dil yetkinliğine sahip iki kişi tarafından ölçek çevrilmiştir. Birinci çevirmen, İngilizce ölçeği Türkçe’ye, ikinci çevirmen ise Türkçe’ye çevrilen ölçeği İngilizce’ye çevirmiştir. Türkçe’den İngilizce’ye çevrilen ölçek için orijinal ölçeğe uygun olup olmadığı yönünden karşılaştırma ve düzeltmeler yapılarak ölçeğin dil geçerliliği tamamlanmıştır.
Geçerlik: Kapsam geçerliliği: İkinci aşamada ise ölçeğin anlaşılırlığını
ölçmek amacıyla kapsam geçerliliğine bakılmıştır. Bu
kapsamda altı kişilik akademisyenden oluşan (iki doçent, üç
öğretim üyesi ve bir araştırma görevlisi) uzman görüşüne
sunulmuştur.
Görünüm geçerliliği: Üçüncü aşamada ise ölçeğin hem dil
hem de kapsam geçerliliğini tam sağlayıp sağlamadığını ölçmek
için 15 çocuk/ergene uygulanmıştır. Ölçeğin görünüm
geçerliliği küçük düzeltmeler yapılarak sağlanmıştır
Yapı Geçerliliği
Yapı geçerliliğini saptamak için açıklayıcı ve doğrulayıcı
faktör analizi yapılmıştır. Açıklayıcı Faktör Analizi
Açıklayıcı Faktör Analizinde (AFA), faktörlerin elde edilmesinde
temel bileşenler analizi yöntemi, döndürme aşamasında
ise Varimax tekniği uygulanmıştır. İlk analiz sonucunda
Extraction değerleri incelendiğinde S16’nın çıkarım
değeri 0.247 olarak elde edilmiş ve bu değer 0.30’un altında
olduğundan ölçekten çıkarılmıştır. S1, S5, S12, S14 ve S17
iki faktör altında da yer aldığı için ölçekten çıkarılmıştır.
Bu maddeler modelden çıkarıldıktan sonra elde edilen sonuçlar
Tablo 1’de gösterilmiştir. Maddelerin çıkarılmasının
ardından KMO değeri 0,867 ve Bartlett testi Ki-kare değeri
794,148 (p < 0,001) olarak belirlenmiştir.
Ondört maddeden oluşan ölçeğin tüm Extraction değerlerinin
0,30’un üzerinde olduğu ve Anti-image korelasyon
matrisindeki tüm köşegen değerlerinin 0,50’nin üzerinde
olduğu belirlenmiştir. Analiz sonucunda, orijinal ölçekte
alt boyut bulunmazken, Türkçeye uyarlanan bu ölçekte üç
faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır.
Faktör 1 (davranışsal sorunlar) toplam varyansın %25,297’sini,
Faktör 2 (duygusal sorunlar) %15,357’sini, Faktör 3 (çevresel
sorunlar) ise %12,922’sini açıklamaktadır. Üç faktör birlikte
toplam varyansın %53,576’sını açıklamaktadır (Tablo 1).
Doğrulayıcı Faktör Analizi
Verilerin normal dağılıma uygunluğu çoklu normallik varsayımı
ile incelenmiştir. Toplam 14 madde ve 3 alt boyuttan
oluşan birinci düzey Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)
sonucunda model uyum indeksleri şu şekilde elde edilmiştir:
CMIN/DF = 1,463, RMSEA = 0,048, CFI = 0,953, GFI =
0,929, TLI = 0,942, IFI = 0,954 ve SRMR = 0,055 (
Güvenirlik: Güvenilirlik ile İlgili Bulgular
Ölçeğin güvenirliği incelendiğinde ölçeğin genel Cronbach’s
alfa katsayısı 0.845 olarak elde edilmiştir. Faktör 1 Davranışsal
alt boyutun Cronbach’s alfa katsayısı 0.826, Faktör
2 Duygusal alt boyutun Cronbach’s alfa katsayısı 0.744 ve
Faktör 3 Çevresel alt boyutun Cronbach’s alfa katsayısı
0.587 olarak elde edilmiştir. Madde-toplam puan korelasyon
analizi ile ölçeğin toplanabilirliği incelendiğinde, Tukey’s
toplanabilirlik testine göre ölçeğin toplanabilir olduğu
belirlenmiştir (p = 0,807). Test–tekrar test sonuçları Tablo
3’te verilmiştir.
Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr
Orijinal Form
Orijinal Ölçek Adı: Problem Areas in Diabetes-Pediatric (PAID-PEDS) Survey
Orijinal Ölçek Kaynak Türü: Makale
Orijinal Kaynak / Referans:
Markowitz, J. T., Volkening, L. K., Butler, D. A., & Laffel, L. M. (2015). Youth-perceived burden of type 1 diabetes: Problem Areas in Diabetes Survey-Pediatric Version (PAID-Peds). Journal of Diabetes Science and Technology, 9(5), 1080-1085. https://doi.org/10.1177/1932296815583506
Orijinal Ölçek Yazarlar: Deborah A. Butler, Jessica T. Markowitz, Lisa K. Volkening, Lori M. B. Laffel
Orijinal Ölçek Yıl: 2015
Orijinal Ölçek Kaynak Adı: Youth- perceived burden of type 1 diabetes: Problem areas in diabetes survey–pediatric version (PAID-Peds)
Orijinal Ölçek Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25910541/
Orijinal Ölçek DOI: 10.1177/1932296815583506.
Orijinal Ölçek Dergi: J Diabetes Sci Technol .
Orijinal Ölçek Cilt: 9
Orijinal Ölçek Sayı: 5
Orijinal Ölçek Sayfa Aralığı: 1080-1085
Orijinal Ölçek Geçerlik: The PAID-Peds correlated significantly with a number of
measures that evaluate constructs associated with diabetesrelated
burden (see Table 3). Correlations between the PAIDPeds
with child reports of diabetes-specific family conflict,
negative affect around blood glucose monitoring, depressive
symptomatology, trait anxiety, and quality of life (both
generic and diabetes-specific) were all robust (r = .43-.61, all
P < .0001). On the other hand, the PAID-Peds was less
strongly, although significantly (r = .24-.37, all P < .01), correlated
with parent reports of these survey domains with the
exception of parent self-report of depressive symptomatology
(r = .09, P = .3). As anticipated, the PAID-Peds was directly correlated with all domains described above except
for quality of life, which was inversely correlated with the
PAID-Peds.
Orijinal Ölçek Güvenirlik: The PAID-Peds displayed excellent internal consistency
with a Cronbach’s alpha of .94. Item-to-total correlations
were all ≥.50. The average time from test to retest was 7.7 ±
1.4 days, with a minimum of 6 days and a maximum of 13
days. Test–retest reliability (n = 117) was acceptable, with an
intraclass correlation of .66 (P < .0001).