Kullanım İzni
Geliştirdiğim(iz) / uyarladığım(ız) ölçme aracının atıf gösterilmesi ve bilimsel araştırmalarla sınırlı olmak kaydıyla kullanılmasına izin veriyorum/z/. İzin için ayrıca e-posta gönderilmesine gerek yoktur.

---

---

Link: https://doi.org/10.1007/s40806-026-00477-3

---

Ölçek Çeşidi: Uyarlama

---

Kaynak Türü: Makale

---

Kaynak/Referans:

Coşgun, M. G., & Söğütlü, L. (2026). Adaptive calibration of life history strategy in Türkiye: The role of childhood unpredictability. Evolutionary Psychological Science. Advanced Online Publication. https://doi.org/10.1007/s40806-026-00477-3

---

Geliştiren/Uyarlayan: Mustafa Gökmen COŞGUN, Lütfiye SÖĞÜTLÜ

---

Yıl: 2026

---

Kaynak Adı: Adaptive Calibration of Life History Strategy in Türkiye: The Role of Childhood Unpredictability

---

Dergi: Evolutionary Psychological Science

---

DOI: http://dx.doi.org/10.1007/s40806-026-00477-3

---

Sorumlu Yazar: Mustafa Gökmen COŞGUN

---

İletişim: mustafagokmencosgun@gmail.com

---

Ölçülen Özellikler: Bireylerin 10 Yaş Öncesi Dönemdeki Kaynak Kıtlığına (Sertlik) Ve Çevresel İstikrarsızlığa (Öngörülemezlik) Dair Öznel Algıları

---

Alt Boyutlar: Öngörülemezlik, Sertlik

---

Örnek Maddeler ve Madde Sayıları: Algılanan Sertlik
Madde 4: "Ailem maddi olarak zor durumdaydı."
Madde 6: "Bir şeyler satın alırken paramızı tasarruflu kullanmaya çalışmak zorundaydık."
Madde 10: "Büyürken ailemin bir şeyler almak için çoğu zaman yeterli parası olurdu." (Ters kodlu madde)
Algılanan Öngörülemezlik
Madde 12: "Aile hayatım genellikle tutarsızdı ve günden güne tahmin edilemezdi."
Madde 14: "Evimde genellikle kaotik bir ortam olurdu."
Madde 17: "Ebeveynlerimi ne zaman göreceğimi bilemezdim."

---

Ölçek Türü: Öz Bildirim

---

Kimlere Uygulanabilir: 18 yaş üstü bireyler

---

Derecelendirme: 7'li Likert (1= kesinlikle katılmıyorum – 7= kesinlikle katılıyorum)

---

Ölçek Puanlaması: Ölçekten alınabilecek toplam puan 21 ile 147 arasında değişmektedir.
Ölçekte ters kodlanan maddeler bulunmaktadır

---

Ölçek Değerlendirmesi: Ölçme Aracının Değerlendirilmesi: Ölçekteki maddeler 7’li Likert tipinde (1 = Kesinlikle katılmıyorum, 7 = Kesinlikle katılıyorum) derecelendirilmektedir. Ölçek puanlanırken öncelikle ters kodlanmış maddelere (uygulama formunda yanlarında T harfi ile belirtilen maddelere) "8 - x" formülü uygulanarak tersine çevirme işlemi yapılmalıdır (Örneğin: katılımcı 2 işaretlediyse bu değer 6 olarak, 5 işaretlediyse 3 olarak hesaba katılır).
Ölçeğin değerlendirmesi iki ayrı alt boyut üzerinden yapılmaktadır:
Puanların Yorumlanması: Ölçekten ve alt boyutlardan alınan toplam puanların yüksek olması, bireyin 10 yaşından önceki çocukluk döneminde deneyimlediği çevresel sertlik (kaynak kıtlığı) ve öngörülemezlik (istikrarsızlık) düzeyine ilişkin öznel algısının yüksek olduğunu göstermektedir.
Algılanan Sertlik Boyutu: Bu boyuttan alınan yüksek puanlar, bireyin çocukluğunda ailesinin maddi zorluklar çektiğine, lüks veya temel ihtiyaçlara erişimde kısıtlılık yaşandığına yönelik algısının yüksekliğini ifade eder.
Algılanan Öngörülemezlik Boyutu: Bu boyuttan alınan yüksek puanlar, bireyin büyüdüğü ev, aile ortamı ve sosyal çevresinin tutarsız, kaotik ve günden güne kestirilemez (tahmin edilemez) olduğuna yönelik algısına işaret eder.

---

Çeviri Süreci: İleri Çeviri: İlk aşamada, orijinal İngilizce ölçekler bağımsız iki dilli uzmanlar tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
Geri Çeviri: Ardından oluşturulan sentezlenmiş Türkçe versiyon, orijinal ölçek metinlerini daha önce görmemiş olan bağımsız çevirmenler tarafından tekrar İngilizceye çevrilmiştir.
Uzman Komitesi ve Pilot Uygulama: Son aşamada ise bir uzman komitesi, yapılan çevirileri anlamsal ve kültürel eşdeğerlik açısından değerlendirmiştir.
Asıl veri toplama sürecine geçilmeden önce maddelerin netliğini ve anlaşılırlığını garanti altına almak amacıyla, hazırlanan taslak formlar küçük bir örneklem üzerinde pilot olarak test edilmiştir.

---

Geçerlik: 1. Yapı Geçerliği (Doğrulayıcı Faktör Analizi - DFA): Ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi uygulanmıştır. Başlangıçtaki modelin uyumunun yeterli olmaması sebebiyle, faktör yükü düşük olan (λ < 0.40) toplam 5 madde (Sertlik boyutundan 8. madde; Öngörülemezlik boyutundan 1., 9., 11. ve 12. maddeler) ölçekten çıkarılmıştır. Modifikasyon indeksleri doğrultusunda anlamsal olarak benzer bazı maddelerin hata varyansları ilişkilendirilmiş ve revize edilen nihai modelin iyi düzeyde uyum iyiliği indekslerine sahip olduğu doğrulanmıştır: χ2(184) = 657, p < .001; CFI = 0.932; TLI = 0.922; RMSEA = 0.064; SRMR = 0.040. Ölçekte kalan maddelerin standardize edilmiş faktör yükleri 0.40 ile 0.87 arasında değişmektedir.
2. Ölçüm Değişmezliği (Measurement Invariance): Ölçeğin kadın ve erkek katılımcılar arasında aynı yapıyı ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için çoklu grup DFA yapılmıştır. Analizler sonucunda CHU ölçeğinin cinsiyete göre yapısal (configural), metrik ve skaler (scalar/güçlü) düzeyde ölçüm değişmezliğini sağladığı kabul edilmiştir. Kesin (strict) değişmezlik tam olarak sağlanamasa da, ulaşılan skaler değişmezlik düzeyi sayesinde kadın ve erkek katılımcıların ölçekten aldıkları gözlenen puanların birbirleriyle güvenilir şekilde karşılaştırılabileceği belirtilmiştir.
3. Birleşme/Uyum Geçerliliği (Kriter Bağıntılı Geçerlik): Ölçeğin teorik beklentilerle uyumunu test etmek için korelasyon analizleri yapılmıştır. Yaşam Tarihi Teorisi (LHT) beklentileriyle tutarlı olarak, ölçülen iki boyut da "Olumsuz Çocukluk Çağı Yaşantıları (ACE)" puanlarıyla pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki göstermiştir (Sertlik: r = .251, p < .001; Öngörülemezlik: r = .546, p < .001). Buna ek olarak, "yavaş yaşam öyküsü stratejilerini" (daha uzun vadeli gelişimsel yatırımları) yansıtan Genel K faktörü hem Algılanan Sertlik (r = -.192, p < .001) hem de Algılanan Öngörülemezlik (r = -.320, p < .001) ile negatif yönde anlamlı ilişkilere sahiptir. Ayrıca algılanan öngörülemezlik boyutu, duygusal denge (r = -.300), uyumluluk (r = -.183) ve sorumluluk (r = -.188) gibi uyum sağlayıcı kişilik özellikleriyle de beklendiği üzere negatif yönde ilişkilidir.

---

Güvenirlik: Ölçeğin güvenirlik özellikleri, iç tutarlık katsayıları olan Cronbach Alpha (α) ve McDonald's Omega (ω) değerleri hesaplanarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin her iki alt boyutunun da kabul edilebilir sınır olan 0.70'in çok üzerinde, mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu kanıtlanmıştır.
Algılanan Sertlik Boyutu: Cronbach α = 0.898, McDonald's ω = 0.901.
Algılanan Öngörülemezlik Boyutu: Cronbach α = 0.898, McDonald's ω = 0.900.

---

Kullanılan Araştırmalar
scholar.google.com.tr